NiNa.Az
. Timur Turk komutan ve hukumdar Dil Izle Duzenle Timur buraya yonlendirilmektedir Diger kullanimlar icin Timur anlam ayrimi sayfasina bakiniz Timur Cagatayca تیمور Temur Farsca تیمور Timur 8 Nisan 1336 18 Subat 1405 Timur Imparatorlugu nun kurucusu ve ilk hukumdari 1 2 3 Cagatay ulusunu olusturan kabilelerden Barlaslar in reisi olan Turagay ile Tekina Hatun un cocugu olarak 1336 da Semerkant yakinlarindaki Sehr i Sebz e bagli Hoca Ilgar koyunde dunyaya gelen Timur 1370 te Cagatay Hanligi nin batisini kontrol altina alan askeri bir lider olarak kendini gosterdi 1370 ten itibaren duzenledigi seferlerle bugunku Orta Asya Rusya Iran Hindistan Afganistan Azerbaycan Gurcistan Ermenistan Irak ve Suriye yi kapsayan topraklari ele gecirerek 1402 de yapilan Ankara Savasi nda Osmanli padisahi Yildirim Bayezid i maglup edip esir alarak Anadolu ya hakim oldu Timur تیمورTimur SultaniHukum suresi1370 1405Once gelenEmir HuseyinSonra gelenHalil SultanEs ler iSaray Mulk Hanim Colpan Mulk Aga Alcaz Turkan Aga Tukal Hanim Dilsad Aga Tuman Aga Bibi HanimCocuk lar iMiransah Sahruh MirzaHanedanTimurlu HanedaniBabasiMuhammed TuragayAnnesiTekina HatunDogum8 Nisan 1336 Hoca Ilgar Sehrisebz Turkistan Bugun Sehrisebz Ozbekistan Olum18 Subat 1405 68 yasinda Otrar Seyhun Turkistan Bugun Kazakistan DefinGur i Emir SemerkantDiniIslam Timur sag ayagi aksak kalacak sekilde darbe aldigindan dolayi kendisine Aksak Timur anlamina gelen Farsca Timur i leng 4 Turkcelesmis olarak Timurlenk batililar tarafindan ise Tamerlane denilmekteydi Timur un dusuncesi Cengiz Han in olumunden sonra parcalanan ve onun torunlari tarafindan kurulan Cagatay Hanligi Ilhanlilar ve Altin Orda kalintilari uzerinde Cengiz Imparatorlugunu tek bir siyasi cati altinda yeniden ayaga kaldirmakti Seferleri de bu dusuncesini dogrular niteliktedir ve saltanatinin sonuna dogru bunu buyuk olcude basarmisti On ce yeniden birlestirdigi Cagatay ulusunun basina gecti Ardindan batida Hulagu Han topraklarini kendi hukumdarligina kattiktan sonra kuzeye yonelip Altin Orda nin uzerinde ege menlik sagladi Ancak 1405 yilinda Cin i fethetmek uzere duzenledigi seferde yolda hastalanarak oldu Timur hayati boyunca Cengiz Han yasasina cok onem vermistir Cengiz Han soyundan Kazan Han in kizi Saray Mulk Hanimi nikahina alarak damat anlamina gelen Kuregen lakabini tasimaya hak kazanmistir 5 Cengiz Han in soyundan gelmedigi icin Han unvani yerine Emir unvanini kullanmistir 6 ve olunceye kadar kukla dahi olsa Cengiz Han soyundan birini Han olarak yaninda tasimistir Timur bir yandan Cengiz yasasinin uygulayicisi olurken diger taraftan kendine Islamin Kilici seklinde atifta bulunarak fetihlerini mesrulastirmak amaciyla Islami semboller kullanmistir 1398 de Hindistan da Delhi Sultanligi 1401 de Suriye de Memluk Devleti ve 1402 de Ankara Savasi nda Osmanli Devleti ne karsi kazandigi zaferlerden sonra Islam dunyasindaki en buyuk guc konumuna geldi Hristiyan Gurculer atese tapan Hindular ve Izmir de Hristiyan Sovalyeleri ne karsi hareket ederken gaza odevini yerine getiren gazi hukumdar imajini ustlendi Ancak kimi tarihcilere gore Timur icin yasa seriattan once gelmekteydi Seferlerinin en kanlisi ve uzunu Bati Asya daki seferleridir Birincisi uc ikincisi bes ve ucuncusu yedi sene surmustur Kanli ve yikici seferlerine ragmen fethettigi ulkelerdeki alimlere ustalara ve sanatkarlara zarar verilmesine musade etmeyerek onlari baskentinde toplayip Semerkant in o donemin en onemli ilim kultur ve sanat merkezlerinden biri olmasinda buyuk rol oynamistir Timur un kurdugu devlet Turk Mogol devlet esaslari ve Turk Mogol askeri teskilat unsurlari ile Islam bilhassa Iran medeniyeti un surlarinin kendine mahsus bir birlesimidir 7 8 9 Musluman olmasinin yani sira eski Turk Mogol geleneklerini de yasatmaya calismistir Icindekiler 1 Soyu ve Ailesi 2 Askeri ve siyasi hayati 2 1 Ilk yillari ve Maveraunehir e hakim olusu 2 2 Harezm seferleri 2 3 Horasan Seferleri 2 4 Uc yillik sefer 2 5 Toktamis ile Mucadelesi ve Altin Orda uzerine sefer 2 6 Bes yillik sefer 2 6 1 Iran da Muzafferiler hanedanina son verilmesi 2 6 2 Bagdad in Fethi 2 6 3 Timur a karsi Memluk Osmanli Altin Orda ve Kadi Burhaneddin ittifakinin kurulmasi 2 6 4 Terek Savasi ve Toktamis in yenilgiye ugratilmasi 2 7 Hindistan seferi 2 8 Yedi yillik sefer 1399 1404 2 8 1 Sivas in Timur tarafindan alinisi 2 8 2 Kara Yusuf ve Ahmet Celayir in Yildirim Bayezid e Siginmasi 2 8 2 1 Behisti in Fethi 2 8 2 2 Antep in Fethi 2 8 3 Haleb in Fethi 2 8 4 Sam in Fethi 2 8 5 Ankara Muharebesi 2 8 6 Ankara Savasi sonrasinda Anadolu daki faaliyetleri 2 8 7 Izmir Kusatmasi 2 8 8 Izmir Kusatmasi sonrasi 3 Olumu 4 Mezarinin Acilmasi 5 Fiziksel ozellikleri ve sahsiyeti 6 Islam diniyle olan iliskisi 7 Esleri 8 Notlar ve Kaynakca 8 1 Ek Okuma 9 Ayrica bakiniz 10 Dis baglantilarSoyu ve Ailesi Duzenle Ahmed Ibn i Arabsah in Acaibu l Makdur adli eserinde Timur un hayati calismasinin el yazmasi Adilnor Koleksyonu Isvec Timur ve Ogullarini gosteren kisim Mirzalarin isimleri Uygur ve Arap harfleri ile yazilmis Cengiz Han olmeden once imparatorluk topraklarini ogullari arasinda paylastirmisti Cengiz Han Kasgar civari ile Maveraunnehir in buyuk bolumunu ikinci oglu Cagatay a vermis Mogol Imparatorlugu 1294 yilinda parcalandiktan sonra bu topraklarda Cagatay in soyundan gelenlerin hukmettigi devlete Cagatay Hanligi denilmekte idi Cagatay hukumdarlari Tengricilik inancini benimsiyorlardi Ancak iclerinde Budist olanlar da vardi Cagatay Hanlarin ciddi Islamlasmasi ise Tarmasirin nin Islam i kabul etmesinden sonra yasanmistir 1331 1334 yillari arasinda hukum suren ve Musluman olduktan sonra Alaaddin ismini alan Tarmasirin Muslumanligi secen ilk Cagatay Hanidir Bu donemde Maveraunnehir de oturan ve kent kulturune adapte olan Cagatay Hanligi bunyesindeki halk kendilerine Cagatayli olarak hitap etmeye baslamistir Bu dince Islamlasmis dil olarak Turk ve Turklesmis Cagataylilar tarihciler tarafindan Cagatay Turkleri ve kullandiklari dil de Cagatayca ya da Cagatay Turkcesi olarak adlandirilmistir Timur o donemde Cagatay Hanligi topraklari icerisinde yer alan Semerkand sehri ile Belh sehri arasinda Sehr i Sebz sehri sinirlari icerisinde yer alan Kes sehrine bagli Hoca Ilgar koyunde dunyaya geldi Serefeddin Al i Yezdi nin Zafername adli eserinde Timur un dogum tarihi 27 Nisan 1336 Sali Oniki Hayvanli Turk Takvimi ne gore Sican Yili olarak verilmektedir Timur efsaneye gore avucunda pihtilasmis kan ve ihtiyar adamin saclari gibi beyaz saclarla dogmustur Avucunda kan ile dogmasi zamanin hakimi manasina gelen sahip kiranlik alameti olmakla beraber ileride cok kan dokecegi biciminde yorumlanmistir Timur Sahipkiran unvanini ilerleyen yillarda Cihangir unvanini ile birlikte kullanmistir Saclarinin beyazligi ise erken yasta meydana gelen bir olgunluk gorulup onun ileride buyuk isler basaracagina inanilmistir Kaynaklarda Timur un babasinin adinin Turagay annesinin adinin Tekira Hatun oldugu kaydedilmektedir 1 Cagatay ulusunu olusturan Turk Mogol kabilelerinden Barlaslar in reisi olan Turagay sadece kendi kabilesinde degil Tum Cagatay ulusunda itibarli bir bey idi Mogollarin Gizli Tarihi adli eserde belirtildigine gore Barlaslar ayni zamanda Cengiz Han in da atasi olan Mogollarin efsanevi atasi Alangoya nin soyundan gelmektedir 2 Dul oldugu halde iki cocuk doguran Mogollarin buyuk efsanevi atasi ve buyuk annesi olarak kabul edilen Alangoya yalnizca Cengiz Han i degil onunla birlikte Nirun yani isigin cocuklari adi verilen bir yigin boyu ilgilendirir Cengiz Han in boyu Borciginler gibi Timur un boyu Barlaslar da bunlar arasinda sayilmaktadir Barlaslar boyundan olan Timur un 15 yuzyilin basina ait mezar kitabesinde de Alangoya dan tipki Meryem Ana gibi hurmetle bahsedilir Yine Timurlu donemine ait bir minyaturde Alangoya yaninda bir kurt ile tasvir edilmistir Timur un dogdugu donemde Barlaslar Islam dininin disinda Samanizme ve Budizime mensup insanlari da barindirmaktaydi Ayni zamanda bu yogun halk hareketleri halklarin kulturel olarak birbirlerini etkilemelerine ve karismalarina neden olmustur Bunun dogurdugu sonuclardan biri olarak bir Mogol boyu olan Barlaslar Mogolcanin yani sira Turk dillerinin Uygur kokenli bir turu olan ve Farscadan yogun sekilde etkilenmis 10 olan Cagataycayi da kullanmaktaydilar 11 12 Avrupali tarihciler arasinda yaygin gorus Timur un Mogol oldugu yonundedir Timur un Mogol kokenli olmadigini 13 Turk kokenli oldugunu soyleyen tarihcilerde vardir Elci olarak Semerkand a Timurun sarayina giden Ispanyol asilzade Ruy Gonzales De Clavijo Timur un Hayati amp Kadiz den Semerkant a Seyahatler kitabinda Timur un Turk gocmenlerinin irkindan olup soylariyla ovunen asil bir nesilden geldigini belirtmistir 14 Richard Bulliet Barlaslarin Mogollukla ilgisi olmadigini soylerken 15 Rene Grousset 16 de Timur un kendi zamaninda yazilan kitaplarda soyunun Cengiz e dayandirildigini halbuki onun Mogollukla alakasi olmadigini belirterek Timur un Turk oldugunu soylemektedir Zeki Velidi Togan a gore Cengiz Han Turk tur bu nedenle Timur da Cengiz ile ayni kokten oldugu icin o da Turk tur Fransiz Turkolog Jean Paul Roux ise Timur un Turklesmis bir Mogol oldugunu ileri surmektedir Turkiye de Timur tarihinin onde gelen isimlerinden Prof Dr Ismail Aka Timur ve Devleti adli eserinde Timur ve Cengiz in ayni soydan geldiklerini yazmaktadir ancak Turk veya Mogol oldugu konusunda bir sey soylememektedir Ona gore Timur un ilk evlilikleri ve kiz kardeslerinin yaptigi evlilikler onun soyunun alelade bir yere baglanmadigini gostermektedir Prof Dr Hayrunisa Alan da Bozkirdan Cennet Bahcesine Timurlular adli eserinde Timur ve Cengiz in uzak atalarinin bir oldugunu belirtmektedir Ancak o da Ismail Aka gibi Timur un Turk ve Mogol oldugu konusunda bir sey soylememektedir Emir Timur un soyu olumunden sonra torunu Ulug Bey tarafindan Isik Gol civarindan getirilip Semerkant ta yazilarak Timur un mezari uzerine dikilen yesim tasi uzerinde su sekilde kaydedilmistir Emir Timur Kuregan b Emir Turagay b Emir Berkel b Emir Ilengir b Emir Itil b Emir Karacar Noyan b Emir Suguccin b Emir Erdemci Barula b Emir Kaculay b Emir Tummanay Timur un ceddi Tumanay in besinci gobekten Cengiz Han in da atasi oldugu dusunulmektedir Askeri ve siyasi hayati DuzenleIlk yillari ve Maveraunehir e hakim olusu Duzenle Timur Belh Savasi nda Cagatay Hani Tugluk Timur 1360 yilinda Maveraunnehir e geldigi donemde burada bulunan bazi beyler bolgeyi terk etmelerine ragmen Timur akillica bir is yaparak Cagatay hanina bagliligini bildirdi Bundan boyle Cagatay Hani nin bendesi olacakti Karsiliginda ise atalarinin yurdu olan Kes ve cevresi kendisine birakilmisti Yirmi dort yasindaki Timur Barlas boyunun basina gecmeyi basarmisti Timur yeni durumunu pekistirmek icin Horasan in Belh sehrinde bolgesel bir guc olarak ortaya cikmis soylu yonetici Kazakhan in torunu Emir Huseyin inin yanina giderek onunla ittifak kurdu Timur un Huseyin in kiz kardesi Aliye Turkanaga yla evliligi aralarindaki iliskiyi pekistirdi Timur un Cagatay Hanina bagliligi uzun surmedi cunku bazi boy beylerinin ci kardigi kanli bir ayaklanma sonucu Cagatay Hani oglu Ilyas Ho ca yi Maveraunnehir e vali olarak atadi Cagatay Hani Tugluk Timur oglu Ilyas Hoca Oglan i Maveraunehir in idaresine getirirken Emir Begicek i onun atabegligine Timur u da hizmetine tayin etmisti Timur emir komuta zincirinde ikincilige razi olmadi Tepki vermekte hic gecikmedi Timur ve Huseyin o andan itibaren kanun kacagi olup gizlenmek zorun da kaldilar Ondan sonraki birkac yil iki arkadas Timur ve Huseyin gecimlerini eskiyalik yol kesicilik ve parali askerlikten saglayarak Asya nin yukari taraflarinda dolasip durdular Kimi zaman sanslari yaver gidi yor ve hatiri sayilir bir ganimet ele geciriyorlardi Fakat Cagatay Hanina yerlerini belli etmemek icin devamli hareket etmek zo rundaydilar Tarihi kayitlara gore bir ara Timur un maiyetinde yalnizca karisi ve bir tek adami kalmisti 1362 de Horasan a kacarlarken Turkmenler tarafindan yakalandilar ve Mahan da karisiyla birlikte haserat dolu bir ahirda iki ay hapse dildikten sonra serbest birakildilar Bu sirada dusman karsisinda zor duruma dusen Sistan hakimi Melik Fahrenddin in kendilerini cagirmasi uzerine bin kisilik bir kuvvet ile yardima geldiler Kendilerini yardima cagiran Fahreddin in vaatlerini yerine getirmemesi uzerine buradan ayrilmak isteyince Sistanlilar tarafindan yollari kesildi Timur sag bacagiyla sag kolunu aksak birakan ve dusmanlarinin onu asagilamak icin kullandigi Aksak Timur lakabini ilham eden yarayi burada muhtemelen Afganistan in guneybatisinda bugun Dest i Mergi Olum Colu olarak bilinen bolgenin bir yerinde aldi Burada yapilan carpismada Timur un sag eline ok isabet ederek yaralandi Muhtemelen ayaginin sakatlanmasi da bu carpisma esnasinda olmustur 17 Yaralarinin iyilesmesinden sonra Timur ve Huseyin tekrar Maveraunnehir e geldi O donemde hem kendi sanini yurutmek hem Maveraunnehir i ele gecirmek icin savas alaninda kullandigi kendi icadi olan dahiyane taktiklerle nam salmaya basladi Bir carpismada askerlerine dusmanin kendininkinden kat kat ustun olan gucleri etrafindaki tepelerde yuzlerce kamp atesi yaktirarak onlari dort bir yandan kusatildiklarina inandirmisti Hasimlari kacarken onlari kovalayan askerleri nin eyerlerine bol yaprakli agac dallari baglatmis boylece kalkan toz duman icinde dev bir ordunun gelmekte oldugu sanisini uyandirmistir Bu aldatmacalar cok ise yaramisti Tirmiz Belh ve Semerkant yakinlarindaki Sehrisebz sehirlerini Ilyas Hoca Oglan in adamlarinin elinden aldi 18 Timur ve Huseyin uzun mucadelelerden sonra Maveraunnehir e hakim olmuslardi kurultay toplayip Tuva Han in torunlarindan Kabilsah Oglan i han ilan ettiler 1365 yilinda Maveraunnehir in eski valisi Ilyas Hoca bir kez daha isgale kalkismisti Timur la Huseyin in gucleriyle karsilastigi zaman ordusu Taskent yakinlarindaydi Mogollarin ustune cullanan Timur ustunlugu ele gecirdi ve se kil olarak komutani durumunda bulunan Huseyin e kendi adamlariyla dusmanin isini bitirmesi icin isaret verdi Fakat Huseyin geri durdu Mogol gucleri bu hayati yanlistan fayda lanmakta gec kalmadilar saldiriya gecip dort bir tarafta kilic tan gecirilmedik adam birakmadilar On bin kisi oldu Timur la Huseyin Ceyhun Nehri ni gecerek guneye dogru kactilar 18 Bu olay Huseyin le it tifaki konusunda icine kusku tohumlari ekmisti Carpismanin en kritik aninda muttefigiyle birlikte vurusmayi reddeden Huseyin e karsi guveni sarsildi Timur kendini ihanete ugramis sayiyordu Ancak Emir Kazakhan in torunu soylu gocebe Huseyin resmen Timur un ustuydu Mir carpismasinda ugradigi agir kayiplarin telafisi icin Timur un emirleri ve askerleri uzerine ceza niteliginde bir kafa vergisi salmisti Tarihi kayitlara gore bu o kadar yuksek bir meblagdi ki hicbirinin odemesine olanak yoktu Timur atlarini hatta Huseyin in kardesi olan karisi Aliye nin altin ve gumus kolye ve kupelerini vermek zorunda kaldi Huseyin bunlarin aile mu cevherleri oldugunu bile bile hic orali olmadan hepsini aldi Mir carpismasindan bir yil sonra Timur la Huseyin Semerkand in bagimsiz Serbedar yonetimini maglup ederek buranin yeni yoneticileri olmanin zaferini kutladilar Iki savasci arasindaki ittifak Timur la Huseyin in kardesi Aliye nin evlenme si ile muhurlenmisti Aliye nin bu siradaki olumu aileler ara sindaki son bagi da kopardi Timur 1370 te Huse yin in baskenti Belh e dogru hucuma gecti Timur galip gelip sehri ele gecirdikten sonra Huseyin yakalanarak ona teslim edildi Daha once canini bagislama sozu verdigi icin Huseyin in oldurulmesini emretmeyen Timur gene de onunla kardesini oldurdugu icin arasinda husumet bulunan adamlarindan Key husrev in bu isi yapmasina engel olmamistir Timur Huseyin in yenilgisi ve katledilmesinin ardindan Cengiz Han in en yuksek idari makamin ancak hukumdar soyundan asil kanli bir kisiye verilebilecegi toresinden hareketle kukla ve sadece sozde yonetici olarak bir Cagatay hanini basa getirdi Bu yalnizca adet yerini bulsun diye yapilmisti Gercek ik tidar Timur un elinde idi Ibn Arabsah hem yo neten hem yonetilen onun hukmu altindaydi diye yazar Bu tarihte Sultanlarin nezdinde Halifeler nasilsa o da oyleydi Bu guc ve mevki paylasiminin asli gayet gosterisli bir tahta cikma toreniyle tam olarak ortaya cikti 9 Nisan 1370 te Timur Belh kurultayinin onayiyla Cagatay hukumdari olarak tac giydi 19 20 Emir Huseyin in Haremi ve hazineleri de Timur un eline gecti Timur bunlardan dordunu kendi haremine aldi bazilarini da yanindaki ileri gelen beylere verdi Timur un zafer ganimetieri ara sinda Huseyin in dul esi Saraymulk Hanim da vardi Bu Ma veraunnehir in son Cagatay Hani Kazan in kizi ve Cengiz Han in sulalesinden gelme soylu bir kadindi Timur Saraymulk Hanim i es olarak alip idaresine mesrui yet kazandirdi Bu evlilik Saray Mulk Hanim in han kizi olmasi dolayisiyla Timur a han damadi anlamina gelen kuregen Gurgan unvanini tasimaya hak kazandirmistir Bundan boyle ve omrunun sonuna dek kendi adiyla cikarttigi paralarda Cuma hutbelerinde ve tum torenlerde kendine Hanlarhani nin damadi anlaminda Timur Gurgan dedirtti 18 21 Harezm seferleri Duzenle Emir Timur un ordusu Cengiz Han a ait ulkelerin taksiminde Kuzey ve Bati Harezm Cuci ulusuna Kat ve Hive Cagatay ulusuna ait idi Timur da kukla han tayin ederek idareyi ele alan bir emir olarak Cengiz Han soyundan Suyurgatmis Han i tahta cikardiktan sonra Cagatay hanedani adina hareket etme imkani bulmustu Timur Kongurat Oymagindan Tengudey in ogullarinin elinde olan Harezm bolgesinin onemli sehirleri Kat ve Hive ile ilgilenmekteydi Buralari kontrol eden Huseyin Sofi ye elci gondererek bu iki memleketin Cagatay Han a ait oldugunu bu yuzden burayi birakmasini istedi Huseyin Sofi Harezm i kilicla aldigini ve elinden yine kilicla alinabilecegini bildirdi Bunun uzerine Timur 1371 yilinda derhal Harezm uzerine yurudu Ancak sefere cikmak uzereyken her zaman Timur un yaninda bulunan Mevlana Celaleddin Kessi adindaki bir dervis Sofu ya gidip dokulmemesi icin nasihatta bulunmak ve Timur ile uzlasmasini rica etme teklifinde bulundu Timur bunu kabul etti ve onu elci olarak Harezm e gonerdi Fakat Huseyin Sofi elci olarak gelen Mevlana Celaleddin Kessi nin nasihatlerini dinlemeyrek onu hapsettirdi Bunun uzerine Timur Harezm i kusatti ve Kat kalesini ele gecirdi 22 Yapilan savas sonucunda kahrindan olen Huseyin Sofinin yerini alan kardesi Yusuf Sofi Timur a itaat ettigi gibi Ozbek Han soyundan olan ve Hanzade diye meshur olan Suyun Bek Hanim ile Timur un buyuk oglu Mirza Cihangir e vermeyi vadetmisti Ancak Yusuf Sofinin sozunde durmamasi uzerine Timur yeniden Harezm uzerine yurumek zorunda kaldi Yusuf Sofi bu sefer de ceyizlerin hazirlanmakta oldugu bahanesiyle af dileyerek 1374 yilinda Suyun Bek Hanim i Semerkand a gonderdi Bu evlilik ile Timur kendisinden sonra oglunu da Cengiz soyundan bir hanimla evlendirerek hanedana damat etmis oldu Hanzade Suyun Bek Hanim Timur un ileride veliaht olarak gosterecegi Muhammed Sultan i dogurmustur 1379 yilinda Harezm meselesi tekrar patlak verdi Harezm hakimi Yusuf Sofi Timur un dogu ile mesgul olmasindan yararlanmak istemis ve Buhara tarafina asker sevk etmisti Timur bir elci gonderdiyse de Yusuf Sofi bu elciyi de yakalatmisti Timur Yusuf Sofi yi 3 ay kusatma altinda tuttu Yusuf Sofi nin rahatsizlanarak olmesi ve yerine gecen Suleyman Sofi ile anlasma saglanmasi uzerine sefer sona erdi Boylece Harezm bolgesi Timur a baglanmis oldu ancak bir sure sonra Toktamis in etkisi ile ile bu bolgede hakim olan Sufi ailesi tekrar Timur a muhalefet etti Sufi ailesinin de mensup oldugu Kongurat kabilesi Harezm de hakim olan boydu Bu boy Altin Orda ya daha yakin bir boydu Toktamis in annesi bu boya mensuptu Bu boya mensup emirler Altin Orda da etkili emirlerdi Hatta Ali Bey Kongrat Toktamis Han in bas beyi idi Timur 1371 1379 arasinda duzenledigi dort seferle Harezm bolgesini fiilen hakimiyeti altina almisti Ancak Sofi ailesini ve Kongratlari tam anlamiyla kendine bagladigi soylenemez Kongratlar Toktamis in Altin Orda devletinin toparlamasindan sonra ona meyletmislerdi Suleyman Sofi nin Toktamis in tarafina gecmesi bardagi tasiran son damla oldu Boylece 1388 de Timur besinci defa col yolundan Harezm e yurudu Bunun uzerine Suleyman Sofi Toktamis in yanina kacti Harezm i isgal eden Timur ofke ile halkin Semerkand a surulmesini Urgenc in de tahrip edilip yerine arpa ekilmesini emretti Ancak uc yil sonra sehrin yeniden imari icin emir verdi Horasan Seferleri Duzenle Timur Harezm meselesi hallolduktan sonra Iran in parcalanmis durumunu duzeltmek icin buraya yoneldi O donemde Iran da su devletler mevcuttu Herat merkez olmak uzere Horasan da Kertler 1245 1383 merkezi Sebzvar olmak uzere Horasan in bati tarafinda Serbedarlilar merkezi Curcan olmak uzere Astarabad Bistam Damgan ve Simnan yoresinde Toga Timurlular merkezi Siraz olmak uzere Fars ve Kirman taraflarinda Muzafferiler 1294 1393 merkezi Bagdad olmak uzere Irak i Arab Irak i Acem ve Azerbaycan bolgelerinde ise Celayirliler 1336 1432 hukum suruyordu Bunlar arasinda surekli cekismeler yasaniyordu Timur Kert hanedanindan baslayarak butun bunlari hakimiyeti altina aldi Timur 1380 yilinda Kert lerin elinde bulunan Herat i ele gecirdi Daha sonra Horasan in batisina hakim olan Serbedarlilar in bassehri Sebzvar i ele gecirdi 1381 de ise Emir Veli yonetimindeki Toga Timurlular in uzerine yurudu ve Isferayin i ele gecirerek Astarabad a kadar ilerledi Emir Veli Timur un ordusu ayrildiktan sonra ulkesine yeniden hakim oldu ancak 1384 te Timur un ordusu tekrar gelince Azerbaycan taraflarina kacti ve ulkesi tamamen Timur un topraklarina katildi Uc yillik sefer Duzenle Timur Horasan seferleri sirasinda Iran in durumunu daha yakindan gorup 1386 da bu ulkeyi tamamen ele gecirmeye karar vererek Semerkant tan harekete gecti Hac kervanlarina hucum ettigi bahanesiyle Luristan hakimi Melik Izzeddin i ele gecirip ogullariyla birlikte Semerkant a gonderdi Buradan Azerbaycan a yoneldi Bagdat hakimi Sultan Ahmet Celayir in Tebriz e ilerlemekte oldugu haberini almsti ancak Sultan Ahmet Celayir Timur un uzerine geldigini duyunca Bagdat a geri dondugunden Tebriz Timur tarafindan kolayca ele gecirildi Yazi Tebriz de geciren Timur baharda Gurculer uzerine gaza amaciyla sefer duzenledi Nahcivan yakinlarinda Ziyaulmulk Koprusunu gecen Timur Igdir in kuzey batisinda ve Kagizman in dogusundaki Surmeli Kalesi ni aldi ve kalenin Tuman Tutan adli hakimini esir etti Bu olayi muteakip Kars Kale ve Hisarin na gelip etraf ve civarini alan Timur Kars Kalesi valisi olan Firuzbaht i itaate alip Akbugra mevkiinin yukarisina geldi Kar ve yagmur mevsimi oldugundan buradan da ayrilip Kitu Zersat Cildir Akilkelek yoluyla Tiflis onlerine geldi Timur Tiflis i ele gecirip Sirvan taraflarini da kendine tabi kildiktan sonra kislamak icin Karabag a geldi Timur Gurcistan a duzenledigi seferlerinde Musluman olan Gurculeri serbest birakmis ve onlari bu davranislarindan dolayi cesitli sekillerde odullendirmistir 1387 yili baharinda Nahcivan dan hareketle Karakoyunlularin uzerine yurudu Timur haci kafileleri ve ticaret kervanlarina saldiran Karakoyunlu Kara Mehmed i yakalamak icin Korug Argun a gelip agirligin Aladag Agridag da durmalarini emretti ve kendisi oradan askerleriyle hareketle Aydin Kalesi de denilen bugunku Dogu Beyazit i ele gecirdikten sonra Kara Mehmed in ogullarindan Misir Hoca nin elinde bulunan Erzurum un guney dogusundaki Avnik Kalesi ne eristi Timur bu kalenin zaptina girismeyerek Avnik onunden hizla Erzurum a varip bu sehri 1 Temmuz 1387 aldiktan sonra Capakcur a gecip sagdan Murat Nehri ne karisan suya gelip indi Burada Erzincan idarecisi Taharten in elcisini kabul ederek oradan Mus sahasina hareket ile vilayeti ele gecirerek Ahlat a geldi Ahlat i ve sonra Adilcevaz i zapt ettikten sonra Timur agirligin bulundugu Aladag a yoneldi ve burada Abaka Sarayi cayirliginda biraz oturup yeniden Van Golu havzasina inerek yirmi gunluk bir kusatmadan sonra Van kalesini zaptetti Timur un Karakoyunlu topraklarindaki bu harekati uzerine Turkmenler suratle cekilerek Capakcur civarina gelmislerdi Burada gecitleri tutan Turkmenler Timur un gonderdigi kuvvetleri agir bir yenilgiye ugrattilar Kara Mehmed i ele geciremeyecegini anlayan Timur Iran a donmeye karar verdi Meraga yakinlarina geldiginde Muzafferiler den Zeynelabidin e adamlar gondererek babasi Sah Suca nin olmeden once gonderdigi bir mektupta onu kendisine emanet ettigini dolayisiyla yanina gelmesini istedi Zeynelabidin bu davete aldirmadigi gibi Timur un gonderdigi adamlara da donme izni vermedi Bunun uzerine Timur 1387 sonbaharinda Hamedan uzerinden Isfahan onlerine geldi ve burayi fethetti Isfahan da once yorenin onde gelenleri seyyidler alimler Timur u karsilamaya ciktilar ve sehir halkinin eman karsiliginda mal vermeleri kararlastirildi Sehrin ileri gelenleri orduda alikondu Timur Melik ile Mehmed b Sultan Sah bu mali toplamak icin sehre gittiler Sehirden bir grup sehre giren askerlere saldirarak hepsini oldurduler Timur Isfahanlilar isyan edince sehre tekrar dondu ve yedi yasindan kucuk cocuklari ailelerinden ayirtarak bir araya topladi Daha sonra bu yedi bin cocugu ailelerinin gozleri onunde saatlerce atlilara ezdirmek suretiyle katletti ve kafalarini vucutlarindan ayirdi Kentin yarisini dolasmis olan tarihci Hafiz Ebu her biri 1500 kelleden 28 kule saydigini yazmaktadir Timur Isfahan i ele gecirdikten sonra Aralik 1387 de Siraz a yoneldi Bu sirada Zeynelabidin in Suster e kacmis olmasi nedeniyle sehri kolayca ele gecirdi Onun Siraz da oldugu sirada Toktamis in muhalefet ederek asker gonderdigi ve Semerkand tarafinda karisiklik oldugu haberi ulasti Bunun uzerine Timur Semerkand a dondu Toktamis ile Mucadelesi ve Altin Orda uzerine sefer Duzenle Ana madde Kunduzca Muharebesi Timur Gurcistan seferi esnasinda Timur un Kuzey Iran ve Azerbaycan i ele gecirmesi vaktiyle Cuci ulusu ile Ilhanlilar arasinda oldugu gibi bolgede catismalarin yeniden baslamasina yol acti Timur un destegiyle Altin Orda da hakimiyeti ele geciren Toktamis Han ona karsi gelmeye basladi Her ikisinin de zengin Azerbaycan i kendi istekleriyle terketmeyecegi acikti Toktamis Han Kahire ye Memluk sultanina bir elcilik heyeti yollayip Timur un Iran da kuvvetlenmesi ihtimaline karsi onunla ittifak hazirligina giristi Cengiz Han in oglu Cuci nin soyundan gelen Toktamis Altin Orda hukumdari Urus Han babasini oldurtunce Semerkand a giderek 1375 te Timur a siginmisti Timur dan sagladigi destekle 1375 ten baslayarak Dogu Dest i Kipcak a egemen olup 1378 de Altin Orda Devleti nin egemenligini ele gecirdi Bu konuma yukselince Timur un kendisine yapmis oldugu tum yardimlari unuttugu gibi onu bir bakima kucumsemeye basladi Bu basarilardan sonra Altin Orda Devleti ni eski sinirlarina kavusturmak amaciyla Timur a bagli bulunan Harezm i geri istedi Bu istegi Timurla aralarinin acilmasina neden oldu 1387 de yagma amaciyla Timur un egemenlik sinirlari icindeki Azerbaycan a girmekten cekinmedi ardindan ayni yil Timur un ciktigi bati seferinden yararlanarak onun oglu Omer Seyh i yenip tum Maveraunnehir i acimasizca yagmaladi Timur Toktamis uzerine yurumeden once Harezm e yurumustu Toktamis in en onemli destekcileri olan bu Kongratlar a bir darbe vurdugu gibi onemli bir muhalifini de ortadan kaldirmisti Timur 1390 yilinda Semerkant tan Dest i Kipcak a gitmek uzere harekete gecti Otrar yakinlarinda Karaasman mevziine ulastiklarinda Toktamis Han in elcileri geldi Gorusmede elciler Toktamis in af dileyen mesajini ilettiler Timur elcilere Toktamis tan iyi bir davranis gormedigini ona guvenmedigini belirtti Timur guvenlik geregi elciyi tutuklattiktan sonra 22 Subat 1391 de harekete gecti Timur cok buyuk bir mesafeyi kat etmis bu arada ordusunda cikan ciddi boyutlu aclik ve susuzluk problemlerini asmis nihayet Toktamis in ordusu ile 20 Haziran 1391 de Kunduzca mevkinde karsilasmayi basarmisti Timur ordusunu alisilmis uclu sistemden merkez sag sol farkli olarak 7 kol duzenine gore duzenledi Cok cetin gecen savasin sonunda Toktamis in ordusu bozulmus yenilen Toktamis kacmayi basarmisti Toktamis Han in Timur u Dest i Kipcak derinliklerinde ordusuyla birlikte yok etme taktigi tutmamisti Bes yillik sefer Duzenle Iran da Muzafferiler hanedanina son verilmesi Duzenle Toktamis a karsi sefer sirasinda Iran daki bazi yerli hakimlerin yoklugundan istifade ederek Timur a yuz cevirmeleri uzerine Timur adamlarini bolgeye gondererek asker toplamalarini ve savas ilan etmelerini istedi kendisi de 1392 yilinin Haziran ayinda hareket ederek Buhara ya geldi Buradan Ceyhun irmagini gecerek Mazenderan a gelen Timur buranin kendisine itaatten ayrilan hakimlerini bas egmek zorunda birakti Buradan Guney Iran a Fars bolgesine gelen Timur Muzafferiler uzerine yurudu Sah Mansur un Timur un hakimiyetini tanimayarak Siraz a kapanmasi uzerine 1393 yilinin Mart ayinda onun uzerine yurundu Sah Mansur buyuk bir yenilgiye ugrayip kacarken yakalanip tum hanedan uyeleriyle birlikte olduruldu ve ulkesi Mirza Seyh Omer e verildi Bagdad in Fethi Duzenle Mazenderan ve Fars i zapt ettikten sonra Bagdat da Celayirlilerin son temsilcisi olan Sultan Ahmed Celayir e elci ile beraber degerli hediyeler gondererek hakimiyetini tanimasini istedi Ancak Sultan Ahmet Celayir in Timurun hizmetine giremeyecegini belirtmesi uzerine Timur 22 Agustos 1393 te Bagdat uzerine yurudu 12 Eylul 1393 te Bagdat a ulasti Sultan Ahmed Celayir Dicle yi gectikten sonra kopruyu yaktirmis ve savas duzeni almisti Aancak Timur dan korkan Sultan Ahmed Celayir Timur a karsi koyacak gucu kendisinde de goremediginden Sam a yonelip oradan da Memluk Sultanligina sigindi Bagdat a giren Emir Timur Sultan Ahmet Celayir den geriye kalan her seye el koydu Ibn Tagribirdi Timur un Bagdat ta her askerinin kendisine bir insan kafasi getirmesini emretigini kendisine getirilen yaklasik 100 000 insan kafasindan 120 tane kule yaptirdigini ve sehirde nehir gibi kipkirmizi kan aktigini aktarir Ibn Kadi Suhbe ise Timur un herkes bir kelle getirsin emri uzerine adamlari onlerine cikan herkesin sehirde kesecek kimse kalmayinca yanlarindaki esirlerin kafasini da kesmeye basladiklaini ve kendisine 800 000 kelle getirerek bunlardan 40 tane kule yaptiklarini Timur da bunlarin karsisina gecerek Selam olsun size ey sehitler toplulugu Sizin sehadet mertebesine ulasmaniza biz sebep olduk bunun icin kiyamet gunu bize sefaat etmeyi sakin unutmayin dedigini aktarmistir 23 Timur a karsi Memluk Osmanli Altin Orda ve Kadi Burhaneddin ittifakinin kurulmasi Duzenle Timur Bagdat i ele gecirdikten sonra Erzincan Emiri Akkoyunlu ve Karakoyunlu beyleri ile Sivas Kayseri hakimi Kadi Burhaneddin e haber gondererek itaat etmelerini istemis Memluk sultani na da kalabalik bir elci heyeti gondermistir Ancak cavaplari beklemeden harekatina devam edip Musul Mardin ve Diyarbakir i zaptedip Van golunun kuzeyindeki Aladag a gelmistir Burada iken Erzincan Emiri Taharten yanina gelerek bagliligini bildirmistir Memluk Sultani Timur un elcilerini oldurerek karsilik vermisti Bunun uzerine Timur Suriye ye yurume karari aldi Ancak Kadi Burhaneddin in cabalariyla Yildirim Bayezid Berkuk Toktamis ve Kadi Burhaneddin arasinda bir ittifak kurulmustu Bu sirada Erzurum a kadar gelmis olan Timur Anadolu da Guneyden Memlukler Kuzeyden ise Altin Orda kuvvetleri arasinda kalacagini hesap edip birdenbire geri donme karari alip Toktamis in uzerine yurudu Terek Savasi ve Toktamis in yenilgiye ugratilmasi Duzenle 1391 de Kunduzca savasinda aldigi maglubiyete ragmen Dest i Kipcak taki gucunu koruyan Toktamis Memluk sultani Berkuk a elciler gondererek Timur a karsi onunla ittifak kurmustu Ocunu almak icin icin Timur un Mardin ve Diyarbakir bolgesinde bulundugu bir sirada Derbend uzerinden Sirvan a bir baskin yaparak tum halkini kilictan gecirdi kenti yagmalatip yakip yikti Gurcistan daki fetihlerden sonra hazirliklarini tamamlayan Timur 1395 yili Subat ayinda Toktamis uzerine hareket emri verdi Toktamis i kesin olarak ortadan kaldirmak amaciyla harekete gecen Timur un ordusu Toktamis in ordusu ile 1395 te Terek Irmagi kiyisinda karsi karsiya geldi Timur uc gunde ordusunu cember haline getirip cember daraldikca aclik karsisinda ordusuna buyuk bir av ve moral sagladi Timur Terek nehri karsisinda uc gun karsilikli asagi yukari hareket eden ordusundaki kadinlara asker kiyafeti giydirip asagi dogru hareket ettirdi erkekler ise yukari kesimden karsiya gecerek karsiya gecerek Toktamis askerlerini korkunc bicimde yenilgiye ugratip perisan etti Timur Toktamis i bir kez daha yenilgiye ugratmissa da onu ele gecirememisti Buna uzulen Timur Toktamis in yeniden kuvvet toplayarak uzerine gelmesini engellemek icin Ozu Dinyeper irmagi taraflarina yuruyerek Toktamis ile birlikte hareket eden kabileleri yagmalamis onlari Balkanlara dogru surmustur Timur ileri harekatina devamla Astrahan ve Saray Berke nin uzerine yurumus ciddi bir mukavemet gormeden buralari da ele gecirmistir Bu seferiyle Timur Altin Ordu Hanligi na cok buyuk bir darbe indirerek Altin Ordu nun butun gucunu hemen tamamen yok etmistir Timur un Hindistan Seferi Hindistan seferi Duzenle Timur Delhi Sultani Nasir Al Din Mahmud Tugluk ile savasirken 1398 Bes yillik seferden donuste Timur Cin uzerine bir sefer yapmayi dusunuyordu hatta hazirlik yapma maksadiyla Muhammed Sultan i doguya gondermis bulunuyordu Onun bu sirada nicin birdenbire fikrini degistirip Hindistan uzerine gitmeye karar verdigi acik degildir Fakat bu seferi daha sonra yapmayi tasarladigi seferlerine maddi kaynak saglamak icin yapmis olma ihtimali yuksektir Kafirlere cihad adi verdigi seferine 1398 yili Mart ayinda Semerkand tan hareket ederek basladi Sultan Firuzsah in olumunden sonra birtakim kisilerin yoldan cikarak ahaliye zulmettiklerini duyan Emir Timur bu yolsuzluklari kaldirmak icin Delhi havalisine gitti 17 Aralik 1398 gunu Savas duzeni alan ordu Firuzsah in torunu olan Sultan Mahmud un 10 000 atli ve 40 000 piyadeden olusan mukemmel donanimli ordusu ile karsilasti 24 Delhi Sultaninin asil guvendigi 120 adet iri fildi Her file zirh gecirip sirtindaki kulelere beser adet nisanci okcu koymuslardi Gerci bu ordu Timur un ordusu karsisinda sayica ustun degildi ancak Timur un ordusundan bazilari fillerin heybetinden korkuya kapilmislardi Bu yuzden Timur fillerden kurtulmak icin bir hile dusundu 500 horguclu deve toplanmasini fitiller sarilmis kamislar ve yaglanip isitilmis pamuklar yuklenip iki ordu karsi karsiya geldiginde atlarin onune surulmesini emretti Iki ordu karsi karsiya geldiginde Timur develerin sirtina yuklenen pamuklari ve diger yukleri atese verdirip fillerin uzerine surulmesini emretti Develer atesin sicakligini hissedince fillere dogru kosmaya basladilar Filler alevler icinde kendilerine dogru kosan develeri gorunce bu hayvanlardan korkarak sirtindaki suruculeri yere atip ayaklari altinda ezip boyunlarini kirarak kacmislar ve karsilarina cikan piyadeleri de cigneyip gecmislerdir Bunun uzerine Hindular dayanamayip kactilar 25 Timur un 1396 yilinda Delhi yi fethini kutlamasi Minyatur Zafername nin 1436 yili nushasindan alinmadir Sultan Mahmud ve Molu Han az bir askerle muharebe meydanindan cikarak sehre kactilar Sultan Mahmut ve Molu Han perisan bir halde sehre geldiler Emir Timur ogle vakti Delhi ye yetisti fakat aksama kadar orada kaldi Sultan Mahmut ve Molu Han Togan Han sehrin guney tarafindaki buyuk kapidan gece kactilar Timur un askerleri atese tapan Hindulari Timur Ganj nehrine kadar takip etti Ganj kiyilarinda kafalari vuruldugunda nehrin kipkirmizi kesildigi rivayet edilmektedir Sehirde bulunan Seyidlerin buyuklerin kadilarin ve esrafin gelip Timur un huzuruna cikmalarina izin verildi Molu Han in naibi olan Fazlullah i Belhi de bunlar arasinda idi Seyidler ve alimler Emirler aman icin ricada bulundular Timur Mevlena Nasiruddin Omer in sehre girmelerini kendisi adina okunacak hutbeyi suslemesini emretti Timur adina muhtesem bir hutbe tertip ettiler Delhi de Timur icin sahane meclisler tertip ettiler Timur un her seferden sonra yaptigi gibi tertip ettigi av eglencesinde aslanlar kaplanlar gergedanlar mavi geyikler tavus kuslari ve papaganlar avlandi Esrarli Kesmir vadisine inildiginde bolgenin guzelligi ve zenginligi karsisinda hayretini gizleyemeyen Timur butun putperest mabedlerini yerle bir ettirdi Timur un zaferini anlatmak icin yazdirdigi fetihnameleri goturecek olan filler on sira meydana getiriyordu Sanatkarlar ressamlar mimarlar eserlerini Timur un baskentinde meydana getirsin diye suruler halinde Semerkant a goturuldu Bunlar arasinda bulunan bircok tas yontuculari ve duvarcilar seferin basariyla tamamlanmasi serefine Semerkant ta yapilacak olan Cami i Kebir in insasida calismalari icin Timur un komutanlari arasinda pay edildi Bu abidenin insasinda kullanilmak uzere oyma nakislarla nakislanmis bircok taslar ve Hindularin mabedlerindeki esyalar Semerkant a nakledildi On iki ay suren seferin ardindan Semerkand a ulasan Timur bir sure burada kaldiktan sonra tekrar batiya yurudu Yedi yillik sefer 1399 1404 Duzenle Timur un 1399 yilinda tekrar harekete gecmesinin nedeni Azerbaycan tarafindan ozellikle Miransah ile ilgili pek hos olmayan haberler almasi idi Horasan valiliginden sonra 1393 yilinda Hulagu Han tahtina tayin edilen ve Azerbaycan ve ona bagli yerlerin idaresine getirilen Miransah Hint seferine katilmamisti O 1395 1396 yili sonbaharinda Hoy civarinda attan dusmus fiziksel olarak sagligina kavustuysa da garip davranislarda bulunmaya baslamisti Bu attan dusme hadisesinden sonra doktorlarin butun cabasina ragmen fiziksel olarak iyilesti ise de tam olarak sihhatine kavusamamisti Iran ve Azerbaycan da idarede gevsekligin bas gosterdigine devlet malinin carcur edildigine dair haberler de gelmekte idi Bu durum uzerine Timur Hint seferinden donusunden 4 ay gecmis olmasina ragmen yeni bir sefere cikti Yedi Yillik Sefer diye isimlendirilse de bu seferin suresi 5 yildir ve Timur un en buyuk seferidir Miransah in kendisine birakilan bolgede asayisi saglayamamasinin Timur un bu son On Asya seferinin sebebini olusturdugu butun kaynaklarin ortak gorusudur Ancak Timur un ozellikle Toktamis i yendikten sonra Samur Irmagi kiyisindan Yildirim Bayezid e mektup yazdigi zaman Cerkez oglancigi diye andigi Berkuk un ve Cerkes oglancigi ile dostluk halinde bulunan Sivas kadicigi diye andigi Kadi Burhaneddin e haddini bildirmekten soz etmisti Hatta Bayezid e tekrar gelecegini bildiriyordu Miransah meselesi yuzunden belki bu gelis biraz hizlanmisti Kafkaslarin guneyindeki Gurcu ve Ermenilerin etrafa saldirdiklari Miransah in idaredeki zaafi ve garip davranislari haberi gelince Timur hemen bolgeye yoneldi 1399 1400 yili kisini Karabag da geciren Timur bu esnada Azerbaycan Gurcistan ve Irak ta bazi sindirme faaliyetlerinde bulunarak Bingol e geldi Artik Suriye ve Anadolu yu ele gecirmek icin ciddi bir engel kalmamisti Sivas in Timur tarafindan alinisi Duzenle Timur ile Bayezid arasindaki baslica problemlerden biri Erzincan Emiri Taharten meselesidir Taharten daha Timur un On Asya ya ilk seferinden itibaren onun hakimiyetini tanimisti Bayezid 1399 da basta Malatya olmak uzere Kahta Divrigi Behisni Darende kalelerini topraklarina katmisti Bu sekilde Firat a kadar olan yerler Osmanlilarin eline gecmisti Anadolu siyasi birliginin saglanmasi icin sira Firat in dogusundaki Harput Diyarbakir bolgeleri ile Erzincan ve Erzurum a gelmisti Yildirim Bayezid Erzincan Emirine kendisine itaat etmesini bildirmisti Erzincan Emiri Taharten Bayezid e vergi vermeyi kabul etmis ancak Kemah i Osmanlilara vermeyecegini soylemisti Bunun yalnizca bir oyalama siyaseti oldugu anlasilmaktadir Taharten eskiden beri hakimiyetini tanidigi Timur a Bayezid in isteklerini bildirmis ve sikayette bulunmustu Timur Taharten i huzuruna kabul ettikten 2 gun sonra Sivas sehrine geldi Timur un ordusunun rehberligini Akkoyunlu beyi Kara Yoluk ile Taharten yapiyordu Sivas sehri yuksek surlarla cevriliydi Guney tarafinda kaynak sularla beslenen bir hendek vardi Hisarin bu tarafinda delik acmak mumkun degilken bati tarafi bu is icin uygun bulunmus ve hisar kusatmaya alinmistir Lagimlar kazilmis ve sehir halki bunu gec fark etmistir Osmanli tarihcisi Ibn i Kemal Timur un askerlerinin hic durmadan adeta yiyip icmeden sabahtan aksama calistiklarini ifade etmektedir Lagim kazma faaliyetleri sonuc vermis ve sehirdekiler kalenin dusecegini anlayinca kale muhafizi Mustafa kaleyi teslim etmek zorunda kalmisti Timur Sivas i kan dokmeyecegine soz vererek teslim almasina ragmen 3 4 bin Ermeni yi kazdirdigi buyuk cukurlara gommek suretiyle oldurtup iste sozumu tuttum bir tanesinin bile kanini dokmedim demistir Timur Sivas ta bakim evlerinde bulunan cuzzamlilari Turkistan da bilinmeyen bir hastalik oldugundan askerleri arasinda yayilmamasi icin imha etti Sivas i savunan Bayezid in oglu birkac gun canli olarak muhafaza edildikten sonra olduruldu Timur Sivas i aldiktan sonra fazla ilerlemedi ve Suriye istikametine yoneldi Sivas i almasina ragmen Malatya henuz Osmanlilarin elindeydi Arkasinda kendisine ait olmayan yerler birakmak istemeyen Timur donup Malatya yi almis ve daha sonra guneye inmistir Timur Sivas ve Malatya yi almakla Yildirim a gozdagi verip kendisine boyun egecegini tahmin etmis olmalidir Nitekim Timur Sivas i aldiktan sonra Yildirim Bayezid e yazdigi mektubda Sivas hadisesinden ders alip sulh yoluna girmesini kendisinin Ilhanli neslinden geldigini kucugun buyuge itaatinin vacib oldugunu yazmistir Ayrica Haleb Naibine gonderdigi mektubda da Osmanoglu denen bu cocugun edebinin kitligini duyup kulagini cekmek istedik ve onun ulkelerinden Sivas ve diger yerlerde onun vaziyyeti hakkinda sizin de duydugunuz seyler yaptik demekteydi Timur ile Yildirim Bayezid arasindaki cekismede Sivas in Timur tarafindan alinmasi onemli bir noktadir Bu sekilde Timur ilk kez Osmanli hakimiyetindeki bir bolgeyi ele gecirmis olmaktadir Sivas in zabti ile Yildirim Bayezid durumun ciddiyetini anlamis olmalidir Bayezid bu haber kendisine ulastiktan sonra Istanbul kusatmasina son verip Anadolu ya gecti Kara Yusuf ve Ahmet Celayir in Yildirim Bayezid e Siginmasi Duzenle Timur un Sivas a yurumesi habberini alinca Karakoyunlular in hukumdari Kara Yusuf ve Bagdat Hukumdari Sultan Ahmed Celayir Timur un Suriye ye de inerek yollarini kapatacagini dusunerek ikisi birlikte Misir a siginmayi karar kildilar Yedi bin asker ile birlikte Firat i gecip Memluk Sultani Ferec e kendilerini siginma talebini bildirmek icin bir elci gonderdiler Bu arada Halep te yaklastiklari sirada sehrin valisi Demirtas multecilerin yolunu kesti ve daha ileriye gitmelerine engel olmak istedi Demirtas onlarin mektupla Suriye ye girmek icin ricada bulunmalarina ragmen Hama Naibi Dokmak i da yanina alarak onlara karsi cikti Halep onunde yapilan savasta Demirtas bozguna ugradi Haleb naibi oldu Hama ve Birecik naibleri esir dustuler Kara Yusuf ile Sultan Ahmed Ferec e bu duruma Haleb naibinin sebep oldugunu kendilerinin sadece canlarini kurtarmak icin savastiklarini bildirdiler Bu hadise sebebiyle Memluk devletine siginma umitlerini kaybedip Yildirim Bayezid e siginmaya karar verdiler 26 Timur un Bagdat i ele gecirdikten sonra Berkuk a gonderdigi elci oldurulmus Kara Yusuf tarafindan tutsak alinan Avnik hakimi Atlamis da Kahire ye gonderilerek orada hapsedilmisti Bunun uzerine Timur henuz tahta gecmis olan Ferec e elciler gondererek Atlamis in geri verilmesini istedi ancak elciler Haleb e varir varmaz hapsedildier Daha Sonra Timur Ferec e bir mektub yazarak Atlamis i teslim etmesini ancak o zaman elcisini oldurmesi hadisesini affedecegini bildirdi 27 Behisti in Fethi Duzenle Timur bu sirada Malatya da bulunurken Sahruh 28 ileri gelen Emir ve Komutanlarla Behisti kalesinin etrafini kusattilar Bu kale o yuksek bir dag uzerinde bina edilmis ve etrafinda surlar yapilmis bir kapi kanadi ve hisar ile tahkim olunmustu Kalenin ortasina doner bir mancinik konmustu Emir Timur kalenin etrafinin Emirlere taksimini buyurduktan sonra 28 Kale icinden mancinikla otaga tas atildi Timur derhal kusatma aletlerinin hazirlanmasini emretti Askerler kaleyi cember icine alip carpismaya basladilar Yirmi mancinik kurulmustu Manciniklardan birini Timur un otagina tas atan mancinigin tam karsina kurmuslardi Bu mancinikla atilan ilk tas Timur un sansindan olsa gerek ki Timur a ates eden mancinigin koluna isabet edip parcaladi Bu sirada Mirza Rustem Fars ordusuyla gelip ana orduya katildi Timur un huzuruna cikti ve bircok hediye takdim etti Timur onu kucaklayip bagrina basti Diger yandan lagimcilar hisar duvarinin dibine bir delik actilar Bir yandan da manciniklarla kaleyi dovmeye devam ettiler Kalenin Beyi Mukbil durumun vehametini anlayinca Timur a adam gondererek bir rivayete gore sunlari soylemistir Korktugum icin disari cikamiyorum Bu bendenizi affedip canimi bagislayacaginizi umit ediyorum 29 Rivayet Yezdiden dir adam gonderildigi kesindir fakat adamin ne dedigi kesin degildir 28 Rivayette Timur a gelen adama cevaben Timur sunlari soyler Kaleyi aldiktan sonra onu serbest birakacagiz Eger simdi bu kale kapisindan geri donersek millet sanir ki kaleyi alamadigimiz icin geri donduk 27 Eylul 1400 tarihinde lagimlarin ateslenmesi emredildi 30 Lagimlar ateslendikten sonra burclar kuleler yikilmaya basladi Kale halki bunu gorunce korkuya kapildi Mukbil in adamlari telas icinde oraya buraya kacistilar O sirada kaledeki kadilar ve onde gelen kisiler hediyeler hazirlayip Sahruh u baris icin araci yaptilar Timur Sahruh un hatrina Mukbil i bagisladi Gelenler hayir duasinda bulunarak kaleye donduler ve hutbeyi Timur adina okutup onun adina sikke bastilar Antep in Fethi Duzenle Timur bu meseleden de galip ayrildiktan sonra ilerleyerek Antep tarafinda dogru ilerledi Sehirde bulunan akli basinda ileri gelen adamlar sehri terk etmislerdi bile Yalniz bazi kimseler savunma icin hisarin icine girmislerdi Bu hisar hakikatten saglamdi 31 Timur kale onune geldiginde onde gelen kisiler kacip gitmis iceride yalnizca siradan insanlar kalmisti Bu yuzden hic direnmeden kaleyi teslim ettiler ve boylece kale ele gecirilmis oldu Kalede bol miktarda yiyecek vardi Dolayisiyla askerler ihtiyaclarini rahatlikla karsiladilar 30 Sami askerlerin sehrin ahalisini kilictan gecirdiklerini ancak bazilarina merhamet ederek affettiklerini Binalari evlerini yikip yerle bir ettikten sonra Haleb tarafina teveccuh ettiklerini aktarir 31 Haleb in Fethi Duzenle Timur un Memlukler ile savasi Timur Behisni ve Antep i aldiktan sonra Halep onlerine vardi ve 28 Ekim 1400 de Halep yakinlarinda bir yerde karargahini kurdu Timur un Halep e yaklastigi siralarda Halep beylerbeyi Timurtas hemen Misir a capar gondererek durumu bildirdi ve Memluk Sultani haberi alinca Sam daki ordularin da Halep te toplanmalarini emretti Cevre beylerin askerleriyle yardima gelmeleri sayesinde kalabalik bir ordu kurulmus oldu Beylerin toplanmasindan sonra Timurtas toplanti yaparak alinmasi gereken onlemler hususunda karar alinmasini kararlastirdi Timurtas uzerlerine gelen tehlikenin farkindaydi ve ulkenin selameti acisindan Timurla anlasma niyetindeydi Fakat Sam Beylerbeyi Sudun bu gorusun korkakca oldugunu ileri surerek ulkelerinin Timur tarafindan fethedilen hicbir ulkeye benzemedigi kalelerin kara tastan yapilma asker ve silahlarinin cok namli oldugunu iddia ederek savasmaktan yana tavir sergiledi Diger beylerin de Sudun dan yana olmalari neticesinde kurultayda savas karari alindi Timur askerlerini bizzat idare etmek icin merkezde kiymetli egerler ile orulmus bir fil istihkami arkasinda yerini aldi Bu fillerin uzerindeki okcular yanar oklarla Grejuva yagdiriyorlardi Savasin baslangicinda filler hareketsiz kalmislardi ancak sonradan Memluk askerlerinin uzerine hucum ettiler Askerleri hortumlariyla havaya firlatip havadan yere dustuklerinde ayaklariyla ezdiler Memluk askerleri korkup kacti Sam Beylerbeyi Sudun ve Halep Beylerbeyi Timurtas kacarak kaleye gelmislerdi Timur kaledekilere birini gonderip soyle dedi Bizim isimiz askerlerle Sivillerle bir isimiz yok Allahu Teala nin inayetiyle kale dag ve nehir bizim icin asilmasi kolay yerlerdir Bu yuzden kaleye guvenip binlerce Muslumanin kanina girmeyin Itaat kemerini baglayip disari cikin Aksi halde dokulecek Musluman kanindan sizler sorumlu olursunuz karilariniz ve cocuklariniz esir edilirler Kale halki bu sozleri duyunca korkuya kapilip yapacak bir seyleri olmadigini anladi Affedilme talebiyle Timur un huzuruna geldiler Sudun ve Timurtas kale askerleriyle birlikte tutuklandi Timur Memluk Sultani Farac a bir elci gonderip Sudun ve Timurtas i ele gecirip Halep sehrini zapt ettik Eger Atalmis i bize gonderirsen biz de sana bu beyleri gondeririz Atalmis i bize hemen gonderesin dedi Timur un askerleri sehre kolaylikla girdi Hezimet sirasinda sehir kapilari onunde meydana gelen izdihamda Timur un askerlerinin atlarinin ayaklari altinda binlerce insan telef oldu Timur Halep te yaklasik 15 gun kadar kaldi Sehir yagma edildi ve butun sakinleri kadin erkek cocuk yasli ayirt edilmeksizin kilictan gecirildi Bu sure zarfinda Halep te oldurulen erkek yasli kadin ve cocuklarin sayisi yirmi bin civarinda idi Aclik ve susuzluktan olenlerin sayisi buna dahil degildi Ibn i Ilyas Timur un olulerin kellesinden her biri yirmi zira yukseklikte on minare yaptirdigini ve kellelerin yuz kismini ruzgar alacak sekilde disa getirdiklerini anlattiktan sonra Timur un askerlerinin soygun ve oldurme konusunda cok asiriya gittigini ve cami ile evlerin yakilmasi icin agaclar kesildigini aktarir Ibn i Tagriberdi ise Halep in ici ve cevresinin cesetlerle doldugunu ve cesetlerden artik topragin gorunmedigini yurumek isteyen kisinin cesede basmadan yuruyemeyecegini yazar Ibn i Arabsah a gore Timur un Halep te bu kadar asiriya kacmasinin sebebi Sam naibi Timur un Halep e gonderdigi caparin basini keserek ustundekleri soyup aldiktan sonra caparin akrabalarindan biri de olan biteni Timur a anlatip oldurulen kisinin intikaminin Haleplilerden alinmasini istemisti Timur da onun bu istegini kabul ederek ona Halep halkina istedigini yapma hakki vermisti Buna karsilik Hicaz a gitmek uzere yola cikan ve Halep e gelen Nizameddin Sami nin tum olaylari bizzat bir evin catisindan gordugunu belirtmesine ragmen diger muelliflerin kaydettigi kellelerden minareler yapilmasindan hic bahsetmemesi dikkat cekicidir Timur 30 Ekim 1400 tarihinde Halep sehrini aldigi zaman sehrin alimlerini ve kadilarini huzuruna kabul ederek onlarla bir gorusme yapti Bu gorusmede bulunan Ibn Sihne bu toplantiyi soyle anlatir Bizi cagirtti huzuruna geldik ve oturmamiz emredildi Bize size Semerkand Buhara Herat sehirlerindeki ulemaya sordugum ve cevap veremedikleri soruyu soruyorum En iyiniz ve en bilginizden baskasi bana cevap vermesin ve ne konustugunu bilsin dedi Bunun uzerine Timur sordu Dun sizden ve bizden olenler oldu peki hangisi sehittir Sizden olenler mi bizden olenler mi Herkes susmustu ki Allah bana cevabi hemen gosterdi Dun sizden ve bizden kim Allah adini yuceltmek icin savasti ve olduyse o sehittir diye ekledim Bunun uzerine Timur guzel guzel dedi Kendisinin son sorusu Hz Ali Muaviye ve Yezid hakkinda ne diyorsunuz seklinde oldu Kadi Alemuddin el Kufsi ucu de muctehiddir deyince Timur cok kizdi ve hakli olan Hz Ali dir Muaviye zalim Yezid ise canidir Siz Halepliler Huseyin i katleden Samlilar kadar suclusunuz dedi 32 Es Sehavi de bu konuyla ilgili olarak sunlari soyluyor Timur Halep te kaleyi de alinca ulemayi toplayip onlara eziyet etmek icin Muaviye ve Yezid hakkinda ne dusunduklerini sordu Kadi Alemuddin elKufsi de Hz Ali ictihat etti iki sevap aldi Muaviye ictihat etti ama ictihadinda yanildi bir sevap aldi diye cevap verince Timur cok kizdi Musa el Ensari es Safii de Muaviye ye lanet caiz degildir cunku o sahabedir dediginde de Timur Sahabe kime denir diye sordu O da Muhammed i gorene denir diyerek cevap verdi ve bunun uzerine Timur Yahudi ve Hristiyanlar da onu gorduler peki onlar da mi sahabe diye sordu Kadi Serafeddin de Musluman olmasi gerekir diyerek Bazi kitaplarin hasiyesinde Yezid in lanetlenmesinin caiz oldugunu gordugunu ekledi ama Timur yine kizdi Sam in Fethi Duzenle Halep te on bes gun kalan Timur ordusuyla guneye dogru hareket etti Behisni Antep Halep Hama Humus ve Baalbek i birbiri ardinca ele gecirmis olan Timur harekatina devam ettigi sirada askerlerinden bir kismini Saydam ve Beyrut a gondermistir Askerler bu bolgeleri yagmalayarak erzak ve ganimetle geri donmustur Sultan Farac ise Aralik 1400 sonlarinda ordusuyla Sam a ulasmis ve asayis temin etmistir Misir sultani burada dervis kiligina soktugu 2 olum fedaisini Timur a gondermistir Gorevleri olan Timur un oldurmeye muvaffak olamayan fedailer Timur un divan katibi Hace Mesud Semnani tarafindan desifre edilerek ele gecirildiler Uzerlerinden cikan zehirli hancerlerle suclarini itiraf eden fedailer ibret olsun diye biri oldurulerek digeri de kulak ve burnu kesilerek Misir sultanina geri gonderildi Ordunun Sam a ilerlemesiyle bazi beyleri devriye olarak cikartan Timur bu beylerin bilgi toplamasini emretti Sam devriyesiyle karsilasan bu oncu birlikler bircok Memluk askerini sehit etmis bir kismini da esir almistir Bunlar Emir Timur huzuruna getirildiler ve Halep ten Sudun la beraber getirdikleri diger esirlerle birlikte oldurduler 1401 yili Ocak ayinda Sam onlerine gelen Timurlu ordusu sehrin guneyinde kamp kurarak beklemeye baslamistir Fakat burada yaklasik on gun kadar bekleyen ordu iase sikintisi cekmeye baslamistir Bu asamada Emir Timur ordusunu sikintidan kurtarmak ve bir hileye basvurmak amaciyla Sam in dogusundaki meralara ordusunu goc ettirmistir Dusman ordusunun gidisini bir geri cekilis sanan Memluk ordusu bu yanlis zanna dayanarak sehir disina cikarak ordugah kurmustur Cikardigi devriyeler sayesinde dusmanin rehavete kapildigini ogrenen Timur ordusunu savas nizamina sokup sag sol cenah beylerini duzenledikten sonra Memluk ordusu uzerine ani bir baskin yaparak bircogunu oldurmustur Alinan maglubiyet karsisinda saltanatinin tehlikeye girecegini anlayan Sultan Ferec bazi beyleriyle beraber sehri terk edip Kahire ye kacmis hayatta kalanlar ise Sam kalesine siginmislardi Sehir icindeki kale ise lagimlar acilmak suretiyle burclari yikilarak fethedildi Sahruh Mirza Miransah ve bazi beyleri Kenan a gondererek kislak karargah kurmalarini emretmis ve daha sonra Akka sehrine kadar olan yerleri yagmalamalarini bildirmistir Sam kusatmasi esnasinda Timur Muhammed in esleri Ummu Sema ile Ummu Habibe nin ve muezzin Ahmedi Bilal in Sam yakinlarindaki turbelerini ziyaret etti Sam sakinlerinin temsilci olarak gonderdikleri ulemayi kabul ederek kendi sofrasina oturttu Unlu tarihci Ibn Haldun da bu temsilciler arasinda idi Ibn Haldun u gayet guzel bir sekilde agirlayan Timur ona ulkesi ve tarih ile ilgili ilginc sorular yoneltmis ve Ibn Haldun da bunlari cevaplamistir Ibn Haldun un vermis oldugu bazi cevaplarla tatmin olmayan Timur o konudaki kendi gorusleri ile Ibn Haldun u sasirtmistir Bu arada aralarinda oldukca samimi bir hava olusmus Timur Ibn Haldun a karsi oldukca sicak davranmis onun tum isteklerini yerine getirmis ve hatta Misir a donmesine bile izin vermistir Sam da Ibn i Haldun un da Mukaddimesinde yer verdigi bir olay yasanmistir Ibn Haldun a gore Timur Sam sehrini aldigi zaman sehirde bulunan ve el Hakim el Abbasi soyundan gelen bir kisi Timur dan atalarinin sahip oldugu uzere hilafet mansibinin kendisine verilmesini talep etmistir Timur bunun uzerine Ben Senin icin fakihleri ve kadilari toplarim sayet senin lehine karar verirlerse bende senin istedigin sekilde adaleti saglarim demis ve ardindan aralarinda Ibn Haldun Ibn Muflih gibi kimselerin bulundugu fakihleri ve kadilari cagirtarak adalet meclisi kurmustur Bu mecliste iddia sahibi dinlenmis fakihler bu konudaki fikirlerini beyan etmisler ve onu haksiz bulmuslardir Bunun uzerine Timur iddia sahibine Fakihleri ve kadilari dinledin Haksiz oldugun asikardir Gidebilirsin Allah seni dogru yola ulastirsin demistir 23 Sehrin ileri gelenleri fidye olarak 1 milyon dinar karsiliginda Timur ile anlasmislardi ancak 1 milyon dinar gelince Timur fidyeyi 10 milyon dinar yaptigini soyledi 10 milyon dinar gelince ise daha fidyenin ucte birinin geldigini soyledi Mart 1401 de Timur sehrin yagmalanmasini emretti Bunun uzerine sehre yayilan askerler bircok esir almis ve sehrin belli basli yerlerinde yanginlar cikarmistir Yanginlarin Camilere sicramasini engellemek icin bazi beylerini gorevlendirse de bunda basarili olamamis ve Sam harabeye donmustur Sehirde alinan esirlerin serbest birakilmasini ferman buyurarak ordusunu o bolgeden ayrilmak uzere harekete gecirmistir Bu seferler sirasinda Timur un yaninda bulunan ve daha sonra Timur un tarihi Zafername yi yazacak olan Nizamuddin Sami Sam da yasanan soyle bir olayi aktarir Timur Sam a girince devlet erkanina ve emirlere biz isitmistik ki bu memleket bir muddet Muaviye ve Yezid in idaresi altinda idi Bunlar daima ehl i beyt e ve peygamberin kizi Hz Fatma ve damadi Hz Ali ye ve onlarin ogullarina zulmettiler Sam ahalisi bunlarla beraber oldular Bir taife peygamberlerinin ulusunun ummetinden olsun cehennem zindani olan sirkten kurtulup cennet bahcesi gibi olan Islamiyete kavussun sonra da onun ailesine boyle zulumler yapsin Bunu aklim almazdi Ama Sam i gorunce bu hakikat simdi meydana cikti Cunku boyle buyuk bir sehirde sirf hava ve heves ugruna bu kadar buyuk binalar koskler bahceler semaya sercekmis saraylar yaptiklari halde burada yatan peygamberin zevcelerinin kabirlerine bir adam cikip ta dort duvar bile cekmemis Allah boyle bir milletin basina bela vermeyip de kime versin 31 Bu hadise eserini 1503 tarihinde tamamlayan Osmanli tarihcisi Edirneli Oruc Bey in Tevarih i Al i Osman adli eserinde su sekilde aktarilmistir Sam i alan Timur Sam da uzerlerine derme catma kulubelerin yapilmis oldugu bazi mezarlar gordu Kime ait olduklarini sorunca Sahabe nin mezarlari oldugunu ogrendi Ama bu mutevazi mezarlarin hemen ilerisinde Sam daki Emevi Camii nin yakininda bulunan Babu s sagir Mezarligi ndaki kubbeli ve son derece gosterisli bir mezarin da Emevi halifesi Muaviye nin oglu olan ve Hz Muhammed in torunu Hz Huseyin ile yakinlarinin Kerbela da sehit edilmesine sebebiyet veren Yezid e ait oldugunu ogrenince hiddetlendi Sahabe mezarlarinin uzerine kulubeler kondurmus peygamber efendimizin torununu katletmis bu adama da saray gibi mezar yapmissiniz diyerek Yezid in turbesinin derhal yikilmasini topraginin elli arsin kazilarak Kizildeniz e dokulmesini buyurdu ve askerinden binlercesini getirerek Yezid in mezarinin uzerine isetti Bu sirada Muaviye nin mezari da ortadan kaldirilmisti Ankara Muharebesi Duzenle Ana madde Ankara Muharebesi I Bayezid i esir alan Timur 1401 yilinin Temmuz ayinda kirk gun suren kusatmadan sonra Bagdad i ele gecirmisti Timur un Sam Haleb ve Bagdad i ele gecirdigi esnada Karakoyunlu Kara Yusuf ile Sultan Ahmed Celayiri nin Yildirim Bayezid e siginmasi gerceklesmisti Bu durum Yildirim Bayezid ile Timur arasindaki bir baska problem idi Timur ile Yildirim Bayezid karsi karsiya gelmeden once aralarinda mektuplasmalarin oldugunu tarihi kaynaklar bildirmektedirler Mektuplarin Farsca ve Arapca olarak yazildiklari yine bu mektuplarin icerisinde belirtilmektedir Timur Yildirim Bayezid e yazdigi birinci mektubunda Kara Yusuf ile Bagdat Sultani olan Ahmed Celayir in Osmanli idaresine siginma taleplerini kabul etmemesini bu iki kisiyi yakalayip aileleri ile birlikte ya kendisine teslim edilmesini veya oldurulmelerini ya da ulke sinirlari disina cikarilmalari gibi tekliflerini iletmistir Yildirim Bayezid Timur un bu gibi isteklerini emrivaki saymis muhtemelen kendisine iltica edenlerin kiskirtmalari ve onun daha onceki Sivas kusatmasi da dahil Osmanliya karsi besledigi istila planlari sebebiyle cok sert ve hakaret edici sekilde cevaplamistir Mektubunda Timur a kudurmus kopek demekten cekinmeyen Bayezid bu tarafa gelmezsen uc talak ile zevcelerin bos olsun ben de sana karsi cikmazsam zevcelerim uc talak ile bos olsun diye agir bir dil kullanmistir 33 34 Timur u Osmanli devleti uzerine yurumeye tesvik edenler arasinda Erzincan Emiri Mutaharten Akkoyunlu Beyi Karayoluk Osmanli karsisinda topraklarini kaybeden diger Turk beylikleri ozellikle de Karaman beyi yer almaktaydi Ayrica Ceneviz Fransa Bizans ve Kastilya gibi Osmanli karsitlari da bu savasin olmasi yonunde Timur la yakin iliski icerisinde bulunmuslardir Bati Hristiyan devletleri ve Bizans 1398 den beri Timur ile iyi iliskiler icindeydiler Istanbul u kusatma altinda tutan Bayezid e karsi imparator II Manuel Timur un egemenligini tanidigini harac odemeye hazir oldugunu bildirmekte idi 35 Ayrica Timur Anadolu da Tatar gruplara adam gondererek onlari Bayezid e karsi kazanmaya calisiyordu Yildirim Bayezid in Timur un huzuruna getirilisini tasvir eden bir cizim Ankara Muharebesi nin tasviri Timur Karabag kislaginda Bayezid ten gelen Osmanli elcisine Osmanlilar daim Frenklere karsi gaza yaptiklarindan ona karsi yurumek Frenklerin kuvvetlerinin artmasina neden olur bu nedenle Rum diyari uzerine yurumek yanlisi degilim yanitini verdi Fakat Bayezid in Karakoyunlu Kara Yusuf u himaye etmekte israrini bir meydan okuma olarak goruyordu Timur son olarak baris icin Bayezid in Kara Yusuf u idam yahut kendisine teslim veya yaninda uzaklastirmasi kosullari ileri surdu Bunu kabul ederse baba ogul oluruz gazalara yardim ederiz dedi ve 12 Mart 1402 de Karabag dan Anadolu ya hareket etti Bayezid e haber gonderip kosullari tekrarladi Bayezid ten tekrar elci geldi Timur savas icin hazir ol mesajiyla elciyi geri gonderdi Sivas sahrasinda Bayezid in elcileri onunde ordusuna resmi gecit yaptirdi Oradan tekrar baris onerdi Bu kez eski Erzincan Beyi Taharten ailesinin teslimini istedi Bayezid in buyuk bir ordu ile hareket ettigi haberi geldi Bayezid Timur u karsilamak uzere Dogu Anadolu yollarina dusmustu Timur ise guneye yonelip Ankara ya ulasti Bayezid stratejik manevrada kaybetmisti Aceleyle geri dondu Yorgun askeriyle Cubuk Ovasinda elverissiz susuz bir yerde konaklarken Timur un ordusu en iyi kosullarda konuslanmisti 36 Savas Timur un askerlerinin saldirisiyla basladi ve Osmanlilarin sol kolu bozuldu Tatarlar ve Timur un yanina siginmis Anadolu beylerinin Bayezid in ordusundaki askerleri kendi beylerinin yanina kactilar Kendi askeriyle kalan Bayezid in bozgunu goren birlikleri kendi yurtlarina donmeye bakiyordu Devlet ileri gelenlerinden her biri bir sehzadeyi alarak kacmis ve Bayezid Timur un butun seferleri sirasinda yaninda bulundurdugu sadik adamlarindan Mahmud Han tarafindan esir alinmisti 35 Ankara Savasi sonrasinda Anadolu daki faaliyetleri Duzenle Timur un biyografisi Zafername den 1467 alinan Bihzad tarafindan cizilen ve Izmir Kusatmasi ni gosteren bu Fars minyaturu Johns Hopkins Universitesi ndeki John Work Garrett Kutuphanesi nde saklanmaktadir Zafer akabinde Timur Mirza Muhammed i Bayezid in oglu Suleyman Celebi pesinde yagma ve Bayezid in hazinesini ele gecirmek uzere Osmanli baskenti Bursa uzerine gonderdi Timur birlikleri Bursa ya Suleyman Celebi oradan ayrildiktan hemen sonra girip sehri yakip yikip yagmaladilar Osmanli tarihcisi Nesri Timur un oglu Mirza Muhammed in Bursa yi yakip yikip talan ettigini saraydaki Osmanli hazinesini aldigini ve Ulu Cami yi ahir yapip icine adamlar koydurarak ates yakip yemek pisirdiklerini Bursa halkinin da basina gelen bu olaydan dolayi haftanin gunlerini unutup cuma namazlarini kilamadiklarini aktarir Suleyman Celebi Rumeli ye gecmek uzere babasinin yaptirdigi Anadolu Hisari na siginmisti Anadolu Hisari na yakin bir dagda carpismalar uzerine Timur bu tarafa kuvvet gonderdi Suleyman Celebi ye iki adam gonderip huzuruna cagirtti Suleyman Celebi ye giden adamlar Celebi adina zengin armaganlarla geri geldiler Bayezid in buyuk oglu Suleyman Celebi Timur un cakeri olmayi kabul edip her ne zaman emrederse gecikmeden huzuruna gelecegine dair soz verdi ve ardindan Edirne deki Osmanli tahtina oturdu Timur Anadolu da Bayezid in ortadan kaldirdigi beylikleri ihya etti Her tarafta Bayezid in ortadan kaldirdigi kucuk buyuk hanedanlara yarliglar vererek kendi egemenligi altina aldi Emirzadeler Bursa dan sonra Iznik ve Canakkale bogazina dogru ilerleyip yuklu miktarda ganimet elde ettiler Akdeniz kiyilarina Antalya ve Teke ye gonderilen emirler ise tum bolgeyi yagma edip buyuk ganimetlerle donduler Daha sonra Timur Sivrihisar a geldi ve cadirlar kuruldu Oradan Kutahya ya indiler ama mali alip sehre zarar vermediler Germiyanogullari nin ziyafetleriyle isret meclisi kuruldu Muhammed Sultan Manisa da Sahruh Uluborlu Keciborlu taraflarinda kislarken Timur ise Denizli Aydin yolu ile Izmir e yakin Tire de kislamaya geldi Izmir Kusatmasi Duzenle Izmir onlerine geldiginde Muhammed Sultan da kendisine katildi Timur 14 yuzyil ortalarindan itibaren Turklerin elinden cikmis olan Izmir i Hristiyanlarin elinden almaya Bayezid in yapamadigi fetih isini kendi yapmaya karar verdi Izmir de Rodos Sovalyeleri hukum surmekteydi Izmir i tepelerden seyreden Timur beyaz tas duvarli kale ile diger binalari hayranlikla seyretti Dunyanin butun kale kent ve denizlerini gordugunu ama boylesi guzellikle ilk kez karsilastigini itiraf etti Izmirliler isgal icin gelenleri onemsemedi Bu yuzden kusatmanin ilk gununde teslim olmalarini isteyen beyaz bayragin ikinci gunde zorla zapt edileceklerini ihtar eden kirmizi bayragin ve ucuncu gunun de yagmayi ve talani ihtar eden siyah bayragin dalgalanmasini umursamadilar Timur kalenin temellerindeki lagim acma calismalari surerken ordusunun buyuk kismina cevre tepelerden sokturdugu kayalari limanin girisine tasitiyordu Birkac gun degil birkac yil ayni bicimde calisilsa bile liman girisinin engellenemeyecegini dusunen Izmir halki bosuna bir caba olarak gordukleri calisma bittiginde kayalarin limanin girisini kesmek icin degil limana giris cikis yapan gemilere top atisi yapmak gayesiyle kurulacak iskeleye temel islevini yerine getirecegini anlayacaklardi Asil dehset lagimcilarin yogun cabasi sonucu kale burclari ayni anda havaya ucurulurken iceriye giren Timur un askerlerinin kestigi baslar top mermisi olarak limandaki gemilere atilirken yasandi Rodos Sovalyeleri ve onlara yardima gelen gemiler denizin ustunu kaplayan kesik baslardan dehsete kapilarak limandan uzaklastilar Bir sure limanin uzaklarinda gezindikten sonra gozden kayboldular Iki haftalik kusatmadan sonra Izmir fethedildi 22 Bir rivayete gore Yildirim Bayezid bu duruma hayran kalmistir Izmir Kusatmasi sonrasi Duzenle Bu sirada Bursa da yerlesen Yildirim Bayezid in bir diger oglu Isa Celebi de elcisini gonderdi Timur onu da iyi karsiladi Isa Celebi bagimliligini piskes vererek sundu Timur Cenevizler elindeki Foca kalesine de Muhammed Sultan i gonderdi Kaledekiler aman diledi ve harac odemeyi kabul etti Muhammed Sultan in rahatsizligini isiterek Aksehir e dogru yoneldi Bu sirada 8 Mart 1403 te Bayezid in oldugu haberini aldi Haberi ogrenen Timur cok uzuldu Bayezid e ait butun ulkelerin ve ona bagli beylerin kendi hukmu altina girdigini ilan etti Aksehir de babasinin yaninda bulunan Bayezid in ogullarindan Musa Celebi ye hilat kemer kilic ve tirkes vererek agirlayip Bursa yi ona bagisladi ve eline yarlig verdi Musa Celebi ye babasi Bayezid in nasini Bursa ya goturmesi icin teslim etti Bayezid ten birkac gun sonra da Timur un veliaht ilan etmis oldugu torunu Muhammed Sultan 13 Mart 1402 de 29 yasinda oldu Kukla han olarak surekli yaninda tasidigi Mahmud Han ise bu sirada 11 Mart 1403 te olmustu Ankara Savasi ndan sonra Anadolu da sekiz ay kadar kaldiktan sonra geri donus yoluna koyularak 1403 yili Temmuz ayinda Gurcistan a gelen Timur kislamak uzere Karabag a yoneldi Kisi Karabag da gecirdikten sonra 1404 yili Mart ayinda Semerkant a gitmek uzere Karabag dan hareket etti Erdebil e gelindiginde daha once kararlastirilan toy toplandi ve altamgali yarlik ile Hulagu Han tahti Azerbaycan Istanbul a kadar tum Anadolu Irak i Acem Arran Mugan Ermenistan ve Gurcistan bolgeleri Miransah oglu Mirza Omer in idaresine birakildi Miransah in askerleri ve beyleri de ona verildi boylece Miransah oglunun buyruk ve vesayeti altina girmis oluyordu Timur 1404 yili Temmuz ayinda Semerkant a geldi Zaferlerini kutlamak icin toylar duzenletti ve imar faaliyetlerine giristi Torunlarindan altisinin nikahlarini kiydirarak evlendirdi Timur un mezari Gur Emir Timur un mezari Gur EmirOlumu DuzenleTimur 18 Subat 1405 tarihinde Cin e sefere giderken Otrar da 69 yasinda oldu 37 38 Olum sebebi kulunc rahatsizligi idi Hemen Semerkand a getirilerek torunu Halil Sultan tarafindan daha once olmus olan torunu Muhammed Sultan in Ruh Abad yakinlarindaki medresesine defnedildi Timur torunu Muhammed Sultan i tahtinin varisi gibi goruyordu Ancak Muhammet Sultan in 1404 yilinda beklenmedik sekilde genc yasinda olumunun ardindan Timur bu cok sevdigi ve ardili olarak gordugu torunu icin Semerkant in seckin bir tepesinde adina yarasir bir buyuk mozeleum insasini emretmis Muhammed Sultan buraya defnedilmisti Mozeleum anit mezar camii ve medrese yapilarindan olusuyordu Timur da olumunun ardindan cok sevdigi torununun yanina defnedildi O zamandan sonra Gur Emir tum Timur hanedanin birlikte yattigi anit mezar durumuna getirildi Timur un olumunden sonra oglu Sahruh diger oglu Miransah ve torunu Ulug Bey buraya defnedildi Gur Emir Mozolesi yedi bolumden olusuyordu Sagda Muslumanlarin dua ettigi hanaka solda medrese ve merkezde mosoleum iki tarafinda aniti tamamlayan iki minare Medrese ve hanaka gunumuze ulasamamistir Anitin yuksek kubbesinin altinda uc sira halinde yan yana yatan on kadar mermer mezar tasi bulunmakla birlikte Sadece Timur un mezartasi siyah renkte nephritis tasidir ancak burasi sembolik mezardir Gercek mezar bu salonun altindaki salonda bulunmaktadir ve ziyarete acik degildir Timur un bedeni tas lahdinin icinde yatmaktadir Islam gelenegi ile basi Mekke deki Kabe ye yoneliktir Orta Asya geleneginde kutsal olulerin mezarlarina konulan at kuyrugunun burada da bulundugu mozelenin onarimi sirasinda ortaya cikarilmistir Timur Sehr i Sebz de yazlik sarayi yakinlarinda genc yasta olen iki oglu Cihangir ve Omer Sah icin Mozeleum Kompleksi insa ettirmisti Bu kompleks icinde kendisi icin de bir mezar odasi insa ettirdigi bilinmekle birlikte bu konuda baska herhangi bir bilgi bulunmamaktaydi 1960 yilinda bir kiz cocugunun Timurlu Mozelesi Kompleksi yakinlarda oynarken uzerine bastigi yerin cokup acilan cukura dusmesi ile birlikte Timur un olmeden kendisi icin yaptirdigi mezar odasi bulundu Mezar odasinin duvarindaki yazitta Timur un mezar odasi oldugunu kayitli olmakla birlikte odada devasa bir lahit bulunmakta idi Agirligi nedeniyle lahdin kapagi zorlukla acilabilmisti ve icinin bos oldugu gorulmustu Timur sagliginda mezar odasini hazirlatmis bu mezar odasi muhtemelen Orta Asya gelenegine bagli olarak Attila ya Cengiz Han a yapildigi gibi gizli tutulmustu Gur Emir ile birlikte Sehrisebz deki mezar kopleksi birakilmis ya da unutulmustur Mezarinin Acilmasi Duzenle19 Haziran 1941 de Sovyet antropolog Mikhail Gerasimov Timur un bedenini inceledi Ancak Timur un mezarini acmadan once protestolarla karsilasmisti ve mezarin lanetli olduguna dair bir inanis vardi Anit mezarinda her kim olursa olsun Timur un mezarini deserse ulkesine savas seytanlarinin dolacagini soyleyen bir yazi oldugu soylenir 39 Gerasimov mezari actiktan 3 gun sonra 22 Haziran 1941 de Nazi Almanyasi nin Sovyetler Birligine savas ilan etmesi bu soylentinin populerlesmesine ve gunumuze dek gelmesine neden olmustur 40 Lahitlerden cikarilan kemikler Leningrad da goturuldu ve incelendi Timur un bedeninde yapilan arastirmada kendi cagina gore uzun sayilabilcek bir boyda 1 73 cm olmakla birlikte genis goguslu ve belirgin elmacik kemikli biri oldugu anlasildi 41 Ayrica onun kalca incinmesinden dolayi aksakligi dogrulandi Antropolog Gerasimov kafataslarini inceleyerek tum hanedanin portrelerini yapti Kasim 1942 de Stalingrad Zaferinden once Islami torenle tekrar defnedildi Fiziksel ozellikleri ve sahsiyeti Duzenle Timur un bustu Mikhail Gerasimov 1941 Timur ile ilgili kaynaklarin cogunlugu Farsca olmakla birlikte donemin Arapca kaynaklarinda da kendisi hakkinda onemli bilgiler verilmektedir Dogumundan olumune dis gorunusunden kisiligine gunluk hayatindan hakimiyet anlayisina kadar bircok ozelligi Timur ile bizzat gorusen veya kendisiyle ayni donemde yasayan tarihcilerinin eserlerinden ogrenilebilmektedir Timur un dis gorunusu hakkinda Arap kaynaklarinda fazlaca bilgi mevcuttur Bu bilgilere gore Timur un boyu uzun vucudu heybetliydi Omuzlari genis basi buyuk ve alni genisti Elleri ve ayaklari iri kol ve bacaklari ise oldukca uzun ve kalindi Gorunusu acayip ve urkutucu olan Timur un surati oldukca asik sag eli felcli ve sag ayagi da topaldi Ibn Arabsah a gore gencliginde koyun calarken bir coban tarafindan omzundan ve kalcasindan vurularak topal kaldigi icin lenk lakabini almisti Ibn Haldun ise Timur un kendisine soyledigine gore topal olmasina sebep olan bu ok yarasini gencliginde yapmis oldugu bir baskin sirasinda aldigini ifade etmektedir Mogollar daki gokyuzunde bir tane gunes ve ay varken yeryuzunde nasil iki hakim olabilir fikri Timur da da gorulmektedir Dunya iki hukumdara yetecek kadar genis degildir Allah nasil bir tane ise sultan da bir tane olmalidir dusuncesindeydi Yine bir kadinin iki kocasi olmayacagi gibi bir devletin de yalniz tek hakimi olmalidir sozu ona aittir Bu dusunceleri Tumur un soyundan gelen Babur un eserinde de gormek mumkundur Timur un muhrunde kuvvet dogruluktur anlamina gelen Rasti rusti kazili olmasi ve yazdigi mektuplarin sonuna da ayni ibareyi iceren damgasini vurmasi dogruluga onem verdiginin bir gostergesiydi Yaklasik otuz yil boyunca gectigi her yerde yikintilar ve yikimlar birakarak acimasiz yuzunu gostermistir Ancak bazi olaylara bakildiginda Tumur un tas kalpli olmadigi heyecanlandigi agladigi sevdigi yakinlarina ve dostlarina bagli oldugu gorulmektedir Torununun olum haberini aldiginda kendini yerden yere atmis aglamis acisini belli etmistir Kizi Akabeg buyuk oglu Cihangir kiz kardesi Turhan Hatun un birbirini takiben gerceklesen olumleriyle bir sure derin bir bezginlik icinde bulunsa da olumler icin Kuran ve hadis okuttugu bir taraftan tarih ve oykuler okutup dinleyerek uzuntusunu unutarak yine hukumet isleriyle ilgilenmekten geri kalmadigi gorulur Sinirleri sanildigi kadar saglam degildir Onunde korkunc ve kanli savas oykulerinin anlatilmasina dayanamadigi dilenciligi kabul etmedigi halkin yiyecek bulmasina dikkat ettigi bilinmektedir Timur bulundugu mecliste gasp saldiri tecavuz ve kan dokmekle ilgili sozlerin dile getirilmesine ve kufur edilmesine asla izin vermezdi ve orada sadece yonetim ile ilgili tedbirler gorusulurdu Timur baskenti Semerkant in ihtisamini arttirmak icin sanatcilari zanaatkarlari bilim adamlarini sairleri din adamlarini Semerkant a cekmeye calismis hatta kimi zaman onlari zorla Semerkant a getirtmistir Timur seferlerinde gectigi yerleri acimasiz sekilde yakip yakarken diger yandan Semerkant i yeniden onarmistir Ele gecirdigi ulkelerdeki siradan yontma iscisinden en buyuk sanatciya kadar bircok insani daha once gorulmedik bir bicimde tek bir sehirde toplamayi basarmistir Semerkant i buyuk yeteneklerin merkezi haline getirmistir Astronomi ve Fikih alimlerine cok hurmet gosterir onlarin sohbetlerini dinlemekten buyuk keyif duyardi Girdigi hicbir ulkede de alimlerin incitilmesine musaade etmemistir Gerek baris zamaninda gerek savas zamaninda unlu komutanlarin hayatlarini ve bunlarin seferlerini okumayi aliskanlik edinmisti Sam da unlu tarihci Ibn Haldun ile yaptigi gorusmeler sirasinda sahip oldugu tarih bilgisi ile Ibn Haldun u bile sasirtmistir Turkce Mogolca ve Farsca olmak uzere uc dil bilmekteydi Timur un Fransa krali VI Caharles a mektubu Kendi ulkesi dahilinde halk arasinda haber toplayan gorevliler bulundugu gibi diger ulkelerde de casuslari vardi Bu casuslar sufi dervis tuccar muneccim asker sanatkar pehlivan olarak cesitli ulkeleri dolasir bu ulkelerin sehir kasaba yollar ve ileri gelenleri ile ilgili bilgi toplayarak Timur a bildirirlerdi Daha sonra Timur bu ulkeye gelip o sehir ile ilgili seyleri sormaya baslayinca bu buyuk bir hayret ve saskinliga yol acardi Ozbekistan Merkez Bankasi tarafindan 1999 da Ozbekistan 500 somunun arkasinda Timurun at uzerindeki resmi 1999 Timur satranc oynamayi cok severdi Cok sinirlendigi zamanlarda da bu oyunu oynayarak rahatlardi Satranci mukemmel bir sekilde oynadigi icin cok az kimsenin kendisiyle satranc oynamaya cesaret edebildigi Timur normal satranc ile oynamayi asmis ve buyuk satrancla oynamaya baslamisti Yani satranc tahtasini ona on bire cikarmis ve taslara iki deve iki zurafa iki boga iki aslan iki debbabe iki oncu bir vezir bir gozcu ve diger bazi taslari eklemistir Timur un satranccilari arasinda Muhammed b el Akil el Haymi Zeyneddin el Yezdi ve baska kimseler vardi Ama satrancilarinin piri ayni zamanda fakih ve muhaddis olan Alaeddin et Tebrizi idi Alaeddin et Tebrizi ile buyuk satranc oynayan Timur un satranc oyununun konumlari ile hamleleri hakkinda da serhleri vardir Ibn Arabsah Timur ile Alaeddin etTebrizi nin yanlarinda ayrica bir yuvarlak bir de uzun satranc gordugunu ifade etmektedir Yine bir gun cok sevdigi bu oyunu oynarken rakibine Sah Ruh yaptigi sirada Timur a iki mujde getirilmistir Bunlardan birincisi bir erkek cocuk sahibi oldugu ikincisi de Ceyhun nehrinin Hita tarafindaki kiyisina insa ettirmekte oldugu sehrin tamamlandigi idi Bunun uzerine Timur ogluna Sahruh sehre ise Sahruhiyye adini vermistir Islam diniyle olan iliskisi Duzenle Vereshagin Vasiliy Vasilevich in 1868 de cizdigi Timur donemi Semerkand Timur dindarliginin otesinde Islam dinini siyasi amaclari icin zekice kullanir ve yapmis oldugu faaliyetler icin mesruiyet saglardi Islam hukukunun Cengiz Han yasasina ustunluk kazandigi Timur un oglu Sahruh zamanindaki tarihcilerin Timur u oldugundan daha cok dindar gosterme egilimi tasidiklari gorulur 42 Timur ulemaya Sunnilik Siilik meselelerine dair tartismalar yaptirir bu tartismalara bizzat kendisi de katilirdi Horasan da Sii Serbedariler in reisi Hace Ali b Mueyyed ile gorusmesinde Sunniligi destekleyen Mazenderan da Sii seyyidlerini cezalandiran Timur Sam bolgesinde Ali taraftarligi tavrini takinmis ve Sunnilerce koyu bir Sii diye nitelenmisti Sam in fethinde ise Yezid in mezarini hiddetle tahrip ettirmesi Sii olduguna delil olarak gosterilmek istenmistir 43 Ancak Timur un II Bayezid donemi Osmanli tarihcilerinden Edirneli Oruc Bey in Tevarih i Al i Osman adli eseri disindaki herhangi bir kaynakta veya Timurlu kaynaklarinda Yezid in mezarini tahrip ettirdigin dair bir bilgi yoktur Semerkant ta Timur un insa ettirdigi islami yapilarin en onemlisi Semerkant ta devasa olculere sahip meshed cami ve medrese kulliyesi olarak tasarlanan Bibi Hanim Mescidi dir Onun insa ettirdigi eserlerin en onemlilerinden bir digeri Yesi sehrinde abidevi olculerle yeniden insa ettirdigi Ahmed Yesevi Hankahi dir 44 45 Timur un veliaht tayin ettigi torunu Muhammed Sultan Mirza tarafindan 1399 yilinda baslatilan asilzade cocuklarinin terbiye ve tahsiline ayrilmis bir medrese ile hukumdarlik misafirlerinin agirlanmasina mahsus bir kulliye olarak teskilatlandirilan fakat 1403 yilinda Muhammed Sultan Mirza nin ardindan da 1405 yilinda Timur un vefat etmesi sonucu buraya defnedilmelerinden sonra Gur i Emir adiyla anilmaya baslanan yapi Timurlu mimarisinin en guzel ve en onemli eserlerinden biri olup Islam turbe mimarisinin basta gelen orneklerindendir Bir rivayete gore Timur un firsat buldukca Naksibendilik tarikati nin kurucusu Sah i Naksibend Muhammed in hocasi Seyyid Emir Kulal i ziyarete gittigi 43 ve Sah i Naksibend Muhammed in hayir duasini aldigi belirtilmektedir Esleri DuzenleTimur un kirk uc esi vardi Durmus Aga Cihangir Mirza Cihansah Mirza ve Aka Begi nin annesi Tolun Aga cariye Omer Seyh Mirza nin annesi Mengli Aga cariye Miransah in annesi Tugay Terken Aga Emir Huseyin in dulu Sahruh un annesi Hand Melik Aga Ibrahim Mirza nin annesi Olcay Turkan Aga e 1357 58 Emir Maslah in kizi Saray Mulk Hanim e 1367 Kazan Han in kizi Emir Huseyin in dulu Islam Aga e 1367 Emir Bayan Salduz un kizi ve Emir Huseyin in dulu Ulus Aga e 1367 Emir Hizr Yasuri nin kizi ve Emir Huseyin in dulu Dilsad Aga e 1374 Tuman Aga e 1377 Colpan Mulk Aga Tukal Hanim e 1397 Mongol Han in kizi Tugdi Bey Aga Sultan Aray Aga Melikansah Aga Sultan Aga Notlar ve Kaynakca Duzenle a b Roux Jean Paul 1984 Turklerin Tarihi Historie des Turks Fransizca Fayard ISBN 978 2213640655 a b The Secret History of the Mongols transl by I De Rachewiltz Chapter I 23 Subat 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Justin Marozzi Timurlenk Islamin Kilici Cihan Fatihi s23 http search eb com failedlogin target eb article 9072544 Timur Timuri Timur lu lar Radikal 06 02 2005 2 Manz Beatrice Forbes 1999 The Rise and Rule of Tamerlane Cambridge University Press p 109 ISBN 0 521 63384 2 Timur Turkic conqueror Encyclopaedia Britannica Ultimate Reference Suite Chicago Encyclopaedia Britannica 2011 Online Edition Josef W Meri Medieval Islamic Civilization Routledge 2005 p 812 Online Edition Massoume Price Iran s Diverse Peoples A Reference Sourcebook ABC CLIO 2005 p 56 quoted Belonging to a minor military family and of Turkish origin Timur was born in Transoxiana present day Uzbekistan in the fourteenth century He rose to prominence in the service of the local Mongol ruler claimed to be descended from Chingiz Khan and defeated all competitors Online Edition G Doerfer Chaghatay 18 Kasim 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi in Encyclopaedia Iranica Online Edition 2007 Allworth Edward 1994 Central Asia 130 Years of Russian Dominance a Historical Overview Duke University Press 72 ISBN 0 8223 1521 1 Khayrulla Ismatulla Modern literary Uzbek Bloomington Indiana University Press 1995 Teaching Islam Brannon M Wheeler Ruy Gonzales De Clavijo Timur un Hayati amp Kadiz den Semerkant a seyahatler syf 21 Earth and Its Peoples A Global History The Empire of the Steppes A History of Central Asia Aka Ismail 2010 Timurlular Devleti Tarihi Berikan Yayinevi ISBN 978 2213640655 a b c Justin Marozzi 2006 Tamerlane Sword of Islam Conqueror of the World Da Capo Press s 342 ISBN 978 0 306 81465 5 Sinor D XIV The Making of a Great Khan page 242 Studies in Medieval Inner Asia Variorum 1997 ISBN 0 86078 632 3 Radloff W Proben der Volkslitteratur der turkischen stamme Sud Sibiriens IV St Petersburg page 308 Richard C Martin Encyclopedia of Islam and the Muslim World A L Macmillan Reference USA 2004 ISBN 978 0 02 865604 5 p 134 a b Nizamuddin Sami Zafername TTK YAYINLARI Necati Lugal Cev Istanbul 1987 S 318 319 a b Musa Samil Yuksel Arap Kaynaklarina Gore Timur ve Din S 249 250 Serefuddin Ali Yezdi Zafername s 301 Cev Ahsen Batur Selenge Yayinlari Istanbul 2013 I Baski Ibn i Arabsah Acaibu l Makdur S 168 Cev Ahsen Batur Selenge Yayinlari Istanbul 2012 I Baski Hayrunnisa Alan Bozkir dan Cennet Bahcesine Timurlular Otuken Nesriyat 2 Baski S 70 71 Nizamuddin Sami Zafername Necati Lugal Ceviri TTK Ankara 1987 S 264 265 a b c Nizamuddin Sami Zafername Necati Lugal Ceviri TTK Ankara 1987 S 266 Serefuddin Ali Yezdi Zafername Ahsen Batur Ceviri Selenge Yayinlari Istanbul 2013 S 346 a b Serefuddin Ali Yezdi Zafername Ahsen Batur Ceviri Selenge Yayinlari Istanbul 2013 S 347 a b c Nizamuddin Sami Zafername Zafername Necali Lugal Ceviri TTK Ankara 1987 S 267 Ibn i Sahne Ravzat ul Menazir Emiri Kutuphanesindeki yazma nusha No 2311 Halil Inalcik Devlet i Aliyye Osmanli Imparatorlugu Uzerine Arastirmalar I Klasik Donem 1302 1606 Siyasal Kurumsal ve Ekonomik Gelisim Turkiye Is Bankasi Kultur Yayinlari Istanbul 2009 s 49 53 ISBN 978 9944 88 465 1 Sakaoglu Necdet 1999 Bu mulkun sultanlari Istanbul Oglak yayinlari ISBN 975 329 299 6 say 52 62 67 a b Oztuna T Yilmaz 1946 Ankara Muharebesi Istanbul Alphonse de Lamartine Eylul 2005 1854 Historie de la Turquie Asiretten Devlete Bilge Kultur Sanat Ceviren Dr Resat Uzmen ss 159 160 161 162 160 ISBN 975 6316 54 3 Adela C Y Lee Tamerlane 1336 1405 The Last Great Nomad Power Silkroad Foundation 3 Ocak 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 22 Mayis 2012 Tsia 2002 s 161 Uzbekistan On the bloody trail of The Independent Londra 9 Temmuz 2006 Erisim tarihi 25 Mayis 2010 Mark amp Ruth Dickens Timurid Architecture in Samarkand Oxuscom com 12 Haziran 2016 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 22 Mayis 2012 Anthropological composition of the population of Central Asia and the ethnogenesis of its peoples by Lev Vasilʹevich Oshanin Henry Field 1 Islam Alimleri Ansiklopedisi c 11 s 20 a b TDV Islam Ansiklopedisi c 4 s 458 Camiu Keramat il Evliya c 1 s 253 Harput Yollarinda c 2 s 268 Ek Okuma Duzenle Magni Tamerlanis Scythorum Imperatoris Vita Turkce Iskitler in Imparatoru Timur in Hayati Vatikan Kutuphanesi Ozbekistan Milli kutuphanesi Nesri Mehmed 2011 Asiretten Imparatorluga Osmanli Tarihi 1288 1485 Istanbul Timas Yayinevi ISBN 978 605 114 664 2 Ayrica bakiniz DuzenleHindistan in Mogollar tarafindan istilasi Timurlular Devleti Timurlu Ronesansi Timurlu Sanati Timurlularin Avrupa ile iliskileri Toktamis Timur savaslari Karsakpay YazitiDis baglantilar DuzenleVikipedi nin kardes projelerinden hakkinda daha fazla bilgi edinin Commons ta dosyalar Vikisoz de alintilarTimurBarlaslarDogumu 9 Nisan 1336 Olumu 18 Subat 1405Resmi unvanlarOnce gelen Emir Huseyin Timur Sultani 1370 1405 Sonra gelen Halil Sultan https tr wikipedia org w index php title Timur amp oldid 25259450 sayfasindan alinmistir, wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey,

ne arasanız burada

,hikayeler,

makale

, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, seks, porno, indir, yukle, sex, izle, seks izle, porno izle, mobil seks, telefon için, chat, türk chat, turk, türk, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar.
Style: Default