NiNa.Az
. Amerika Birlesik Devletleri Kuzey Amerika da bulunan bir ulke Dil Izle Duzenle Amerika Birlesik Devletleri ABD Ingilizce United States of America USA veya U S A yaygin ismiyle Birlesik Devletler B D Ingilizce United States US veya U S veya gayriresmi ismi ile Amerika Ingilizce America cogunlukla orta Kuzey Amerika da Kanada ve Meksika arasinda bulunan a elli eyalet ve bir federal bolgeden olusan federal anayasal cumhuriyet ile yonetilen bir ulke Yeryuzunun 9 8 milyon km2 3 8 milyon sq mi yuz olcumu ile ucuncu veya dorduncu en buyuk ulkesidir b 328 milyonu asan nufusu ile dunyanin en kalabalik ucuncu ulkesidir Ulkenin federal bolgesi Washington D C dir ve en kalabalik sehri ise New York tur Amerika Birlesik DevletleriUnited States of America Ingilizce Bayrak ArmaSlogan In God We Trust Tanri ya Guveniriz Milli mars The Star Spangled Banner Yildiz Bezeli Sancak source source track track track track track track track track track track track track track track track track track track Devlet muhru Amerika Birlesik Devletleri konumu yesil Anakara ve bagli topraklarin haritasi BaskentWashington DC 38 53 K 77 01 B 38 883 K 77 017 B 38 883 77 017En buyuk sehirNew York40 43 K 74 00 B 40 717 K 74 B 40 717 74Resmi dillerFederal seviyede yokaTaninan milli dillerIngilizceEtnik gruplar 2018 76 5 Beyaz 18 3 Hispanik 13 4 Siyah 5 9 AsyaliDemonimAmerikaliHukumetFederal baskanli anayasal cumhuriyet BaskanJoe Biden Baskan yardimcisiKamala Harris Temsilciler Meclisi baskaniNancy Pelosi BasyargicJohn RobertsYasama organiKongre Ust meclisSenato Alt meclisTemsilciler MeclisiBuyuk Britanya dan bagimsizlik Bagimsizlik bildirisi4 Temmuz 1776 Konfederasyon1 Mart 1781 Paris Antlasmasi3 Eylul 1783 Mevcut anayasa21 Haziran 1788 Son genisleme24 Mart 1976Yuzolcumu Toplam9 525 067 km2 3 677 649 sq mi 4 Kara9 147 593 km2 3 531 905 sq mi Su377 424 km2 145 724 sq mi Su 6 97Nufus 2019 tahmini328 239 523 1 3 2010 sayimi308 745 538 3 Yogunluk33 6 km2 87 0 sq mi 146 GSYIH SAGP 2021 tahmini Toplam22 675 trilyon 2 Kisi basina68 309 7 GSYIH nominal 2021 tahmini Toplam22 675 trilyon 1 Kisi basina68 309 5 Gini 2016 41 5 orta 56 IGE 2019 0 926 cok yuksek 17 Para birimiAmerikan dolari USD Zaman dilimiUTC 4 ila 12 10 11 Yaz YSU UTC 4 ila 10Sebeke gerilimi120 V 60 HzTrafik akisisagTelefon kodu 1ISO 3166 koduUSInternet alan adi usIngilizce 32 eyalette Ingilizce ile birlikte Hawaii dili Hawaii de ve Ingilizce ile birlikte 20 yerel dil Alaska da resmi dil olarak taninmaktadir Algonkin Ceroki ve Siyu dilleri ulke genelindeki yerli kontrolundeki topraklarda resmi dil olarak taninmaktadir Bunlarla birlikte Fransizca Maine de resmi dil olarak taninmakta olup Louisiana da resmiyette taninmasa da fiili eyalet dili olarak kullanilmaktadir Ispanyolca ise New Mexico da ozel dil statusune sahiptir Paleo Kizilderililer en az 12 000 yil once Sibirya uzerinden Kuzey Amerika anakarasina goc ettiler ve 16 yuzyila gelindiginde ise Avrupa kolonizasyonu ile karsi karsiya kaldilar Birlesik Devletler Dogu Kiyisi boyunca kurulan On Uc Koloni ittifakindan dogdu Buyuk Britanya ile olan anlasmazliklar bagimsizligi saglayan Amerikan Bagimsizlik Savasi na 1775 1783 yol acti 18 yuzyilin sonlarinda ABD Kuzey Amerika da hizli bir sekilde genislemeye basladi Kademeli olarak yeni bolgeler elde etti ve cogu zaman Yerli Amerikalilari yerlerinden etti ve yeni devleti kabul etmeye zorunlu biraktilar 1848 de Birlesik Devletler kitanin bir ucundan diger ucuna kadar yayildi ve koleligin ortadan kalkip kalkmamasi tartismasi ile baslayan Amerika Ic Savasi na zemin hazirlandi Ispanyol Amerikan Savasi ve I Dunya Savasi ABD nin dunya gucu olacaginin sinyallerini verdi ve II Dunya Savasi nda ise bunu gerceklestirdi Soguk Savas sirasinda Birlesik Devletler ve Sovyetler Birligi cesitli rekabet yarislarina katildi ancak dogrudan askeri catisma olmadi Bu yarislar sonrasinda ABD Ay a ilk insanlari indiren 1969 uzay ucusuyla Uzay Yarisi ndan ustunluk elde etti Sovyetler Birligi nin 1991 deki cokusu Soguk Savas i sona erdirdi ve ABD yi dunyanin tek super gucu yapti Birlesik Devletler bir federal cumhuriyettir ve cift meclisli bir yasama sistemine sahip olmakla birlikte uc ayri hukumet departmanina sahip temsili demokrasidir Birlesmis Milletler Dunya Bankasi Uluslararasi Para Fonu IMF Amerikan Devletleri Orgutu OAS NATO gibi uluslararasi kuruluslarin kurucu uyesidir Birlesmis Milletler Guvenlik Konseyi nin daimi uyesidir Ayrica ABD uluslararasi ekonomik ozgurluk hukumet yolsuzlugu yasam kalitesi ve yuksek egitim kalitesi olcutlerinde ust siralarda yer almaktadir Gelir ve servet esitsizliklerine ragmen Amerika Birlesik Devletleri sosyoekonomik performans olcumlerinde her defasinda ust siralarda yer almaya devam etmistir Irksal ve etnik acidan en cesitli toplumlardan birine sahiptir ve nufusu yuzyillar suren gocler ile sekillenmistir Icindekiler 1 Tarih 2 Iklim 3 Yonetim bicimi 4 Hukumet 4 1 Federal Hukumet 5 Dis iliskiler 6 Ekonomi 6 1 Turizm 7 Demografi 7 1 Nufus 7 2 Gocler 7 3 Diller 7 4 Dusunce ve Sanat Yasami 8 Kolej ve universiteler 9 Sanat 9 1 Edebiyat 9 2 Muzik 9 3 Sinema 9 4 Gorsel Sanatlar 9 5 Basin 9 6 Spor dallari 10 Din 11 Birlesik Devletler yonetimindeki topraklar 12 Ayrica bakiniz 13 Notlar 14 Kaynakca 15 Dis baglantilarTarih DuzenleAna madde Amerika Birlesik Devletleri tarihi Amerika yerlileri Anasaziler tarafindan MS 1190 ve 1260 yillari arasinda insa edilen Cliff Palace Kuzey Amerika nin ilk sakinlerinin en az 12 000 yil once Bering Koprusu yoluyla Sibirya dan gocle geldikleri genel olarak kabul edilmistir ancak bazi kanitlar daha da erken bir yerlesim tarihini gostermektedir 7 8 9 MO 11 000 yili civarinda ortaya cikan Clovis kulturunun Amerika daki insan yerlesiminin ilk dalgasini temsil ettigine inaniliyor 10 11 Bu muhtemelen Kuzey Amerika ya dogru gerceklesen uc buyuk goc dalgasindan ilkiydi Daha sonraki goc dalgalari ile gunumuz Atabasklarin Aleutlarin ve Eskimolarin atalari bolgeye geldi 12 Zamanla Kuzey Amerika daki yerli kulturler giderek daha komplike hale geldiler ve bazilari guneydogudaki Kolomb oncesi Mississippi kulturu gibi gelismis tarim mimari ve komplike toplumlar gelistirdi 13 Kahokya sehir devleti gunumuz Amerika Birlesik Devletleri ndeki en buyuk ve en karmasik Kolomb oncesi arkeolojik sit alanidir 14 Four Corners bolgesinde Anasazi kulturu yuzyillarca suren tarimsal bilgi birikimi ile gelisti 15 Guney Buyuk Goller bolgesinde bulunan Irokua Konfederasyonu on ikinci ve on besinci yuzyillar arasinda bir noktada kuruldu 16 Atlantik kiyisi boyunca avlanma ve tuzak kurma ile birlikte sinirli tarim uygulayan onde gelen yerliler Algonkin halklariydi Avrupa ile temas kurulan donemde Kuzey Amerika nin yerli nufusunu tahmin etmek zordur 17 18 Smithsonian Enstitusu nden Douglas H Ubelaker guney Atlantik eyaletlerinde 92 916 Korfez eyaletlerinde 473 616 nufus oldugunu tahmin ediyor 19 ancak cogu akademisyen bu rakami cok dusuk olarak goruyor 17 Antropolog Henry F Dobyns Meksika Korfezi kiyilarinda yaklasik 1 1 milyon insanin Florida ile Massachusetts arasinda yasayan 2 2 milyon kisinin Mississippi Vadisi ve kollarinda 5 2 milyon kisinin ve Florida yarimadasi nda yaklasik 700 000 kisinin yasadigini one surerek nufusun cok daha fazla olduguna inaniyordu 17 18 Amerika nin 1492 de Avrupalilar tarafindan kesfinden sonra Ispanyollar Portekizliler Fransizlar ve Ingilizler buradaki yerli halklarin aleyhine toprak sahibi oldular Avrupalilar Amerika daki topraklarini genislettikten sonra Ingiltere basta olmak uzere cesitli ulkelerden gocmenler alip buralara yerlestirerek koloniler kurdular 20 1775 te Kuzey Amerika daki Avrupa koloni bolgeleri 18 yuzyil ortalarinda bu kolonilerin sayisi 13 e yukseldi ve bu On Uc Koloni Amerika Birlesik Devletleri nin temelini olusturdu Amerika kitasi insanlar icin yeni olanaklar ve yeni bir hayat sagladi Daha sonra bu koloni sistemi somurgecilik politikasina donustu Ingiliz kolonileri Birlesik Krallik a endustri konusunda hizmet ediyordu Ingilizler kolonilerden vergi aliyordu 21 Koloniler zaman icinde Ingiliz devletinden farkli bir kimlik gelistirmeye basladi Nufus hizla buyuyor tarima dayali ekonomi gelisiyor is adamlari ticari hamlelerde bulunuyordu Dinsel yapida da cesitlilik vardi Avrupa dan gelenler tutucu bir Protestanlik gelistirmisti Yonetimleri de Ingilizlerden farkliydi Kolonilerin her birinde Pensilvanya disinda iki yasama meclisi bulunuyordu Kolonileri temsil eden alt meclisin uyeleri mal sahipleri tarafindan seciliyor Kralligi temsil eden ust meclis uyeleri ise Ingiliz Krali tarafindan tayin ediliyordu Kolonilerde yasayanlar ayni zamanda mahkemeler kurmustu ve Ingiliz hukuk sistemini uyguluyordu 1756 1763 yillari arasinda Ingiltere nin Avusturya Fransa ve Rusya ittifakiyla yaptigi savaslar Yedi Yil Savaslari Ingiliz maliyesi uzerinde ciddi bir yuk olusturmustu Ingiltere nin mali yukunu gidermek amaciyla yeni vergiler koymasi Amerika da kolonilerin tepkisiyle karsilasti Koloniler yuksek vergiler odeyip karsiliginda hicbir sey alamamaktan rahatsizlardi Cay ihracatina gelen yuksek ek vergiyle koloniler 18 yuzyil ortalarindan beri hazir olduklari bagimsizlik mucadelesini hayata gecirdiler Savasin baslarinda George Washington ve Thomas Jefferson tarafindan kaleme alinan ve ozgurluk isteklerini dile getiren Amerikan Bagimsizlik Bildirgesi ni yayinladi 4 Temmuz 1776 Sonradan 4 Temmuz gunu ABD Bagimsizlik Gunu olarak kabul edilmistir Alti yil suren savas sonunda George Washington komutasindaki koloni gucleri tarafindan yenilgiye ugratilan Ingiltere geri cekilmis ve 1783 yilinda Paris antlasmasiyla 13 koloninin bagimsizligini kabul etmistir kaynak belirtilmeli Bagimsizliklarini ilan eden koloniler icislerinde serbest eyaletlerden olusan Amerika Birlesik Devletleri ni kurdular 1787 1789 da anayasanin tamamlanip onaylanmasiyla yeni bir ulus ve Amerikali ust kimligi dogdu Manhattan New York Amerika Birlesik Devletleri ulkeyi anayasayla yoneten bir baskanin secimle is basina geldigi ilk modern demokratik cumhuriyettir Bu manada Fransiz Devrimi nin de oncusu olmustur Bu sistem 18 yuzyil dunyasinda esitlik insan haklari adil yargilama ve kuvvetler ayriligi gibi kavramlarin gundeme gelmesini saglamistir ABD nin genislemesi ABD dogal kaynaklarinin zenginligi genc ve dinamik bir insan gucune sahip olmasi nedeniyle 19 yuzyil boyunca hizla sanayilesti Ancak 1861 1865 yillari arasinda cikan Amerikan Ic Savasi ulkeyi parcalanma tehdidi altina soktu Savas kuzeydeki eyaletlerin basarisiyla sonuclandi ve ABD tekrar hizli bir gelisme donemine girdi 20 yuzyil baslarinda cikan I Dunya Savasi nin Itilaf Devletleri tarafindan kazanilmasinda onemli bir rol oynadi II Dunya Savasi nda da Almanya Italya ve Japonya ya karsi basarilar elde eden ABD artik bir super guc haline gelmisti Bu iki dunya savasindan sonra dunya ulkeleri iki kutba ayrildi Soguk Savas adiyla anilan bu donemde ABD NATO orgutu catisi altinda Bati Blogunun liderligini ustlenirken Sovyetler Birligi Dogu Blogu nun Varsova Pakti lideri durumundaydi Soguk Savas yillari boyunca ABD basta Kore Savasi ve Vietnam Savasi olmak uzere bircok savasa katildi 1989 yilinda Berlin Duvari nin yikilisinin ardindan Soguk Savas sona erdi 1990 yilinda Irak in Kuveyt i isgal etmesi uzerine cikan I Korfez Savasi nda ABD Irak ordusunu yendi ABD 1995 ve 1999 yillarinda NATO ulkelerinin yardimiyla Bosna Savasi na ve Kosova Savasi na mudahale etti 2001 yilinda New York ve Washington DC gibi buyuk ABD kentleri El Kaide tarafindan 11 Eylul saldirilarina sahne oldu Bu saldirilara yanit olarak ABD 2001 yilinda Afganistan Savasi ni ve 2003 yilinda da Irak Savasi ni baslatti ABD hukumeti bu savaslarin amacinin El Kaide nin lideri Usame bin Ladin in oldurulmesi ve Irak ta bulundugu iddia edilen kimyasal silahlarin ele gecirilmesi oldugunu one surmustur Savaslarda cok sayida El Kaide mensubuyla Irak ve Amerikan askerinin yani sira siviller de olmustur Sonucta Irak Devlet Baskani Saddam Huseyin idam edilmis Usame bin Ladin ise evinde yakalanarak oldurulmustur Iklim DuzenleAmerika Birlesik Devletleri nin iklimi surekli degiskenlik gosterir Dogu ve bati kiyilarindaki siradaglar okyanuslarin ic kisimlarin iklimine tesir etmesini onlediginden bu kiyi seritleri haric butun ulkede karasal iklim hakimdir 22 Ulkenin kuzeyinde ise Kanada dakine benzer cam ormanlari gorulebilir Orta kisimlar cok yuksek oldugundan mevsimler arasinda pek fazla sicaklik farki yoktur Yaz mevsiminde orta bolgelere alcak basinc hakim olmasina ragmen okyanustan gelen nemli hava Apalas Daglari tarafindan engellenmedigi icin orta bolgeler yaz mevsiminde bol yagis alir Bati taraflarinda ise yagis daha azdir Atlas Okyanusu na kiyisi olan seridin guney kismi nispeten yagisli ve iliman olmasina ragmen kuzeyi daha serin olup kislari siddetli gecer Meksika Korfezi ne bakan guney kisim acik ve duz oldugundan bu kisimlarda tropikal iklim hakimdir Burada yazlar sicak kislar ise ilimandir Her mevsimde bol yagis gorulur Alaska kiyi seridi denizden etkilenen bir iklime sahip olmasina ragmen ic kisimlarinda cok siddetli soguklar gorulur Yonetim bicimi DuzenleAmerika Birlesik Devletleri 50 eyaletten meydana gelen bir federal birliktir Ulusal hukumetin merkezi District of Columbia dir Anayasa ulusal hukumetin bunyesinin ana hatlarini tespit eder Yetkileri ile faaliyetlerini belirtir Kendine has anayasa ve yetkilere sahip olan her eyalet de oteki islerden sorumludur Her eyalet yonetim bakimindan sehir kasaba nahiye ve koylere ayrilmistir Her eyaletin secimle gelmis kendi valisi vardir Hukumet DuzenleAna maddeler Amerika Birlesik Devletleri nin yonetimi ve Amerika Birlesik Devletleri nde siyaset Beyaz Saray Amerika da hukumet halk hukumetidir halk tarafindan kurulur Kongre uyeleri baskan eyalet yetkilileri kasaba ve sehirleri yonetenler halk tarafindan secilir Hakimler de dogrudan halk tarafindan secilir veya secilmis yetkililer tarafindan tayin edilir Kamu gorevlileri gorevlerini iyi yapmadiklari veya kanunlari ciddi bir sekilde ihlal ettiklerinde gorevden uzaklastirilabilirler Anayasa kisilerin hak ve hurriyetlerini teminat altina almaktadir Bu hak ve hurriyetler 1791 de anayasaya eklenen ve Insan Haklari Beyannamesi adi verilen ilk on degisiklikte belirtilmektedir Anayasa hukumetin yetkilerini uce ayirmistir Basinda baskan olan yurutme Senato ve Temsilciler Meclisi olmak uzere kongrenin her iki kanadini ihtiva eden yasama ve basta yuksek mahkeme olmak uzere yargi Anayasa her birinin yetkisini sinirlamakta ve birinin gereginden fazla yetki sahibi olmasini engellemektedir Eyalet hukumetlerinde de sistem federal hukumet sisteminin hemen hemen aynisidir Genelde ulke yonetiminde Cumhuriyetciler ustundur 1993 2001 yillari arasinda Demokratlar hem Temsilciler meclisinde hem de Beyaz Saray da ustunluk kurdular 2001 ve 2004 secimlerinde kazanan Cumhuriyetciler oldu 2004 secimlerinde sonuclar soyleydi Cumhuriyetciler 232 Demokratlar 202 Bagimsiz 1 2006 secimlerinde ise cogunluk Demokratlardaydi Demokratlar 232 Cumhuriyetciler 202 Temsilciler Meclisi baskanligina Demokrat Nancy Pelosi secildi Her eyalette yurutme kuvvetinin basinda bir vali vardir Eyalet hukumetleri duzeni koruma cocuk ve genclerin egitimi yol insaati gibi islere bakar Federal hukumet milli milletlerarasi ve birden fazla eyaleti ilgilendiren meselelerle ugrasir Vatandaslarin gunluk hayatini etkileyen kanunlar sehir ve kasabalardaki polis teskilati tarafindan uygulanir FBI diye bilinen Federal Sorusturma Burosu eyalet sinirlarini gecen suclulari federal kanunlara aykiri hareket edenleri arastirir kaynak belirtilmeli Federal Hukumet Duzenle Amerika Birlesik Devletleri Baskani genel secimle dort yillik bir sure icin secilir Secilen Baskan surenin sonunda bir devre daha secilebilir Baskanin Amerika da dogmus olmasi en az 14 yil Amerika da ikamet etmis olmasi ve yasinin en az otuz bes olmasi gerekir Yilda 200 000 dolar uzerinde maas ve ilaveten masraflari icin de 50 000 dolar alir fakat bunlarin toplami uzerinden gelir vergisi oder Ayrica seyahat ve misafir agirlama masrafi olarak vergiye tabi olmayan 100 000 dolar alir kaynak belirtilmeli Baskan kongre tarafindan onaylanmis bir kanun tasarisini veto eder veya bunu imzalamayi reddederse kongrenin her iki kanadi tarafindan ucte iki oyla alinan bir karar bu vetoyu hukumsuz kilar ve tasari kanunlasir Baskan federal hakimleri buyukelcileri yuzlerce hukumet yetkilisini tayin eder Baskanin olumu istifa etmesi veya kalici olarak sakatlanmasi halinde gorevi secime kadar baskan yardimcisi yurutur kaynak belirtilmeli Birlesik Amerika Anayasasi uyarinca gorev suresi tamamlanmamis bir Baskan ancak gorevi kotuye kullandigi iddiasinin yeterli delile dayanilarak Temsilciler Meclisinde uyelerin ucte iki cogunlugunun tasdik etmesi ile gorevden alinabilir Bugune kadar yalniz bir Amerikan Baskani gorevi kotuye kullanmakla suclanmistir O da 1868 de muhakeme edilerek beraat eden Andrew Jackson dir Ancak 1974 te baskan Richard Nixon dahil yuksek makamda bircok yetkilinin karistigi secim kampanyasinda kanun disi para toplama olayi mahkemeye intikal etti Watergate olarak adlandirilan bu olayda Nixon mahkemeye cikmadan istifa etti ve yerine Gerald Ford gecti Yasama kolu olan Kongre Senato ve Temsilciler Meclisi nden meydana gelir Senatorler 6 yil Temsilciler Meclisi uyeleri ise iki yil icin secilirler Senator ve Temsilciler aday olmak istedikleri surece tekrar secilebilirler Elli eyaletin her biri Kongreye iki senator gonderir Senatonun ucte biri her iki yilda bir secilir Senator secilmek icin adayin otuz yasini doldurmasi ve secilmesinden en az dokuz yil once Amerikan vatandasi olmus bulunmasi sarttir Temsilciler Meclisinin 435 uyesi vardir Her eyalet kendi nufus oranina gore belli sayida uyeye sahiptir Eyaletler asagi yukari esit nufuslu secim bolgelerine ayrilir ve her bolgenin secmenleri Kongreye bir temsilci uye secer Bir uyenin en az yirmi bes yasinda ve en az yedi yillik Amerikan vatandasi olmasi gerekir Bir tasarinin kanun olabilmesi icin hem Senato hem de Temsilciler Meclisi tarafindan tasdik edilmesi gerekir Dis iliskiler DuzenleUlkenin kurulusundan beri dis siyasetin yonetiminde baslica soz sahibi Baskan olmustur Bununla birlikte yetkileri sinirsiz degildir Giristigi taahhutlerin Kongre tarafindan tasdik edilmesi gerekir Amerika Birlesmis Milletler in Anayasasi uyarinca kurulan Kuzey Atlantik Anlasmasi Teskilati NATO Amerika Devletleri Teskilati OAS gibi bolge savunma gruplarina ve baris ile gelismeyi destekleyen diger kuruluslara da katilmistir Filipin halkinin bagimsizlik icin verdigi mucadelenin kanli bir sekilde bastirilmasindan baslayarak ABD yonetimleri gizli operasyonlarda Latin Amerika Asya ve Orta Dogu daki savaslarda yer alarak yabanci topraklardaki catismalara mudahale etmektedirler Ekonomi DuzenleAna madde Amerika Birlesik Devletleri ekonomisi Turizm Duzenle Amerika Birlesik Devletleri Birlesmis Milletler Turizm Orgutunun verilerine gore 2012 yilinda kaydedilen 67 milyon turistle Fransa dan sonra dunyada en cok ziyaret edilen ikinci ulke durumundadir 23 Demografi DuzenleAna madde Amerika Birlesik Devletleri demografisi Nufus Duzenle Irk Etnik 2010 nufus verilerine gore 24 Irka gore Beyaz 72 4 Afroamerikan 12 6 Asyali 4 8 Kizilderililer ve Alaska yerlileri 0 9 Hawaii yerlileri ve Pasifik adalilar 0 2 Digerleri 6 2 Melez iki veya daha fazla 2 9 Etnige gore 25 Hispanik Latin herhangi bir irk 16 3 Hispanik Latin olmayan herhangi bir irk 83 7 Amerika Birlesik Devletleri Sayim Burosu yaklasik 11 2 milyon yasadisi gocmen de dahil ulkenin nufusunu 317 593 000 26 olarak tahmin eder 27 1900 lerde yaklasik 76 milyon olan ABD nufusu 20 yuzyilda neredeyse dort katina cikti 28 Cin ve Hindistan dan sonra dunyanin en kalabalik ucuncu ulkesi olan ABD buyuk nufus artisi beklenen ulkeler arasinda buyuk ve sanayilesmis tek ulkedir 29 1000 de 13 olan dogum hizi 35 olan dunya ortalamasinin altindadir Nufus artisi hizi pozitif 0 9 bircok gelismis ulkeye gore daha yuksektir 30 2012 mali yili icinde bir milyondan fazla gocmene cogu aile birlesimi ile gelen yasal ikamet hakki verildi 31 Meksika 1965 Goc Yasasindan beri yeni ikamet edenlerin onde gelen kaynagidir Cin Hindistan ve Filipinler her sene gonderenler arasinda ilk dorttedir 32 33 Dokuz milyon Amerikali homoseksuel biseksuel ya da transgenderdir bu nufusun en az yuzde dordune esittir 34 2010 yilinda yapilan bir arastirmada erkeklerin yuzde yedisi ve kadinlarin yuzde sekizi kendini gey lezbiyen ya da biseksuel olarak tanimladi 35 Oncu nufus merkezleri tum listeyi gor goruntuletartisdegistirSira Sehir merkezi Metro bolgesi nufusu Metropoliten istatistik alani Bolge 36 New York Los Angeles Chicago1 New York 19 015 900 New York Newark Jersey City NY NJ PA MSA Kuzeydogu2 Los Angeles 12 944 801 Los Angeles Long Beach Santa Ana CA MSA Bati3 Chicago 9 504 753 Chicago Joliet Naperville IL IN WI MSA Ortabati4 Dallas Fort Worth 6 526 548 Dallas Fort Worth Arlington TX MSA Guney5 Houston 6 086 538 Houston The Woodlands Sugar Land MSA Guney6 Philadelphia 5 992 414 Philadelphia Camden Wilmington PA NJ DE MD MSA Kuzeydogu7 Washington DC 5 703 948 Washington DC VA MD WV MSA Kuzeydogu8 Miami 5 670 125 Miami Fort Lauderdale Pompano Beach FL MSA Guney9 Atlanta 5 359 205 Atlanta Sandy Springs Marietta GA MSA Guney10 Boston 4 591 112 Boston Cambridge Quincy MA NH MSA Kuzeydogu11 San Francisco 4 391 037 San Francisco Oakland Fremont CA MSA Bati12 San Bernardino Riverside 4 304 997 San Bernandino Riverside Ontario CA MSA Bati13 Detroit 4 285 832 Detroit Warren Livonia MI MSA Ortabati14 Phoenix 4 263 236 Phoenix Mesa Glendale AZ MSA Bati15 Seattle 3 500 026 Seattle Tacoma Bellevue WA MSA Bati16 Minneapolis St Paul 3 318 486 Minneapolis St Paul Bloomington MN WI MSA Ortabati17 San Diego 3 140 069 San Diego Carlsbad San Marcos CA MSA Bati18 Tampa St Petersburg 2 824 724 Tampa St Petersburg Clearwater FL MSA Guney19 St Louis 2 817 355 St Louis St Charles Farmington MO IL MSA Ortabati20 Baltimore 2 729 110 Baltimore Towson MD MSA KuzeydoguABD Sayim Burosunun 2011 yili verileri baz alinmistir 37 Gocler Duzenle County lere gore en buyuk soy gruplari 2000 ABD bir gocmenler ulkesidir Gocmenler tarafindan kurulmus ve gelismistir Hala dunyanin en cok goc alan ulkelerinden birisidir Amerika Birlesik Devletleri nin 4 Temmuz 1776 daki bagimsizligindan hemen once nufus yaklasik 2 5 milyon kadardi 95 beyaz Avrupa 5 siyahi Afrika Bu beyaz nufusta en buyuk pay Almanlarin ve Iskandinav ulkelerinindir Isvec Norvec Danimarka Bu milletler ilk 3 grubu olusturmaktaydi dini olarak 98 Protestan 2 Katolik 1620 1770 yillari arasinda bu ilk gelenler karsilikli evlilikler ve din birligi sayesinde bugun Beyaz Amerikali dedigimiz WASP White AngloSaxon Protestan siyasette ve is dunyasinda hakim konumda olan Amerikan ulusunun ana cekirdegini olusturdular 2008 yilina kadar secilen butun ABD baskanlari bu gruba dahildir 38 Gunumuz ABD sinde yasayan siyahilerin Afroamerikanlar cogu Amerika ya getirilen kolelerin soyundandir 1870 1920 yillari arasi 2 goc dalgasinin olustugu yillardir Bu yillarda yukarida adi gecen devletlerden gocler devam etmektedir fakat yogunluk Katolik ve Ortodoks Avrupalilara Italyanlar Yunanlar Gurculer Ermeniler Ruslar Lehler Avusturya Macaristan Sirplar ve Irlandalilara kaymistir 1880 yilinda nufus 60 milyona yaklasmistir 1950 de 86 beyaz Avrupa 9 siyahi Afrika 3 Hispanik Latin Amerikali dini olarak ise 74 Protestan 20 Katolik 3 Musevi 2 Ortodoks ve 1 Budist ABD nin nufusu 1935 te 100 milyona 1970 te 200 milyona 2005 te ise 300 milyona ulasmistir 3 goc dalgasi 1970 lerin sonunda baslamistir ve halen surmektedir Bu goc dalgasi daha cok cesitlilik gostermektedir Asya dan Ortadogu dan eski komunist ulkelerden Latin ulkelerinden ozellikle Meksika ve Karayipler den gelen yogun Hispanik Latin Amerika gocudur yilda yaklasik 800 000 ila 1 5 milyon arasi 2006 sayimina gore nufusu 1 milyon ya da uzerinde olan 32 tane grup vardir 2010 sayimina gore nufusun cogunlugu 63 7 beyaz ve Avrupali 16 4 i Hispanik Latin Amerikalidir Nufusun 12 2 si siyahi Afrika 4 7 i Asya kokenli 0 7 si Amerikan yerlisi 0 2 si pasifik adalari yerlisi 1 9 u melez ve 0 2 si diger irklardir Diller Duzenle Diller 2007 Ingilizce 223 milyonIspanyolca 34 5 milyonCince 2 5 milyonFransizca 2 0 milyonTagalogca 1 5 milyonVietnamca 1 2 milyonAlmanca 1 1 milyon Amerika Birlesik Devletleri nin federal duzeyde resmi dili yoktur Ancak ulkede en cok kullanilan dil Ingilizcedir Amerikan Ingilizcesi 2010 yilinda 5 yasin uzerinde olan yaklasik olarak 230 milyon kisi diger bir deyisle nufusun 80 i evlerinde sadece Ingilizce konusmaktadir bunu 12 ile Ispanyolca takip etmektedir En az 28 eyalette bazi Amerikalilar Ingilizcenin resmi dil olmasini savunmaktadirlar 39 Hawaii de eyalet anayasasina gore Hawaii yice ve Ingilizce ortak resmi dillerdir 40 Ispanyolcanin kullanimi ise Meksika ve Kuba dan gelen gocmenler nedeniyle son yillarda belli kollarda artti Louisiana eyaletinde ise Fransizca kullanilir cunku Fransiz somurgeleri burada kurulmustur Dusunce ve Sanat Yasami Duzenle Bu alt basligin gelistirilmesi gerekiyor Kolej ve universiteler DuzenleAna madde Amerika Birlesik Devletleri ndeki yuksekogretim kurumlari listesi Birlesik Amerika da yuksekogretim 18 yasinda baslar Ancak yuksekogretimin Birlesik Amerika ya ozgu bir ozelligi vardir ki Avrupa da rastlanmaz Universitede belli bir alanda uzmanlik ogrenimine baslamadan once bir kolej asamasina gecilir Koleji bitirenlere graduates diplomali olarak bakilir ve graduate school da calismalarini surdururler Bir Amerikan universitesi genel olarak bir kolej ile birlikte graduate school dan olusur Kolej ve universitelerin cogu ozeldir ve cesitli kaynaklardan gelen kaynaklarla yasarlar Eski ogrencilerin bagislari sanayi ve ticarette un yapmis Ford Rockefeller Carnegi vb buyuk sermaye sahiplerinin kurdugu fonlarla asil okuyacak ogrencilerin odedikleri paralar bu kaynaklarin basinda gelir Aslinda belli bir refah duzeyine gelmis ailelerin cocuklarini ayricalikli duruma getiren bu sistemin zararlari dogrudan dogruya devletin kurdugu universiteler yoluyla bir parca giderilmek istenir Sanat DuzenleEdebiyat Duzenle Ernest Hemingway Birlesik Amerika da buyuk bir sanat ve edebiyat faaliyeti vardir Bir cagdas Fransiz romanindan daha az kulturlu ama daha canli ve daha insani olan Amerikan romani dunya edebiyatinda surekli bir yer tutmustur Mark Twain ve Henry James ten gunumuze degin ulasan buyuk bir yazarlar kafilesi icinde Birinci Dunya Savasi ndan sonra gelen ve kayip kusak adi verilen yazarlari Ernest Hemingway William Faulkner Caldwell John Steinbeck ozellikle hatirlatmak gerekir Roman bir Amerikan bulusu olan cep kitabi bicimiyle buyuk okuyucu kitlelerine yayilma firsatini daha kolay bulabilmistir Amerikan edebiyati Edgar Allen Poe dan baslayarak Ezra Pound a degin siirde buyuk temsilciler yetistirmistir Tiyatronun da Eugen O Neill dan Arthur Miller a degin soylu temsilcileri olmustur Muzik Duzenle Ana madde Birlesik Devletler Muzigi Muzik de Amerikan sanatinda populer konumdadir Amerikan genclerinin buyuk bir bolumu bir muzik aletini kullanmayi bilir Orkestralar hayli yaygindir Copland Chadwick Gershwin gibi bestecilerin temsilcisi olduklari senfonik muzigin yani sira siyahilerin yarattiklari Caz muzigin etkisi buyuktur Bu etki Amerika ile sinirli olmayip dunya capindadir Sinema Duzenle Lee Dagi ndaki HOLLYWOOD yazisi Hollywood da merkezlesen sinema ayni zamanda dev bir sanayi halindedir Milyoner yildizlarin cevresinde yildiz olabilmek icin yiginla insanin verdigi yer yer dramatik bir mucadeleye rastlanir Film uretiminde basta gelen Amerikan sinemasi genellikle orta duzeydedir Bununla birlikte batiya dogru ilerleyen kovboylarin maceralarini konu alan Westernler ile gorkemli sahnelerin olusturdugu filmler ve komedi filmleri icinde sinema tarihine gecenler olmustur Amerika da sinemanin etkisini radyo ve ozellikle televizyon tamamlar Gorsel Sanatlar Duzenle Gorsel sanatlarin basinda mimarlik gelir Amerika nin mimarligi islevseldir Ev kullanisli ve konforlu olmalidir Is yasami buyuk gokdelenlerde gecer Bu gokdelenler icinde gercek anlamda guzel olanlar vardir Anitlar fazla ozgunlugu olmayan ve genellikle Greko Romen stilde yapilir Amerikan resminde Avrupa etkisinden kurtulmak cabalarina karsin bu etki halen egemendir Bu durum heykel de ayni sekilde gecerlidir Avrupa sanatinin resim ve heykelde ortaya koydugu baseserlerin onde gelen alicisi da yine Birlesik Amerika olmaktadir Bu durumda zincirleme bir etki yaratarak Birlesik Devletler de muzeciligin de gelismesini saglamistir Basin Duzenle Basin Birlesik Amerika da Avrupa da oldugundan daha cok onemli bir rol oynar bunun en iyi ornegi Watergate skandalidir Yuksek duzeyde birkac gazetenin disinda kalanlar yerel ve sporla ilgili haberlere carpici haberlere ayrilmistir Gazetelerin cogu buyuk iktisadi kuruluslarindir bundan oturu ister istemez sermaye cikarlarini savunurlar 41 Spor dallari Duzenle Amerikan futbolu acik ara Amerika daki en populer spordur Final organizasyonu olan Super Bowl dunya capinda milyonlar tarafindan izlenmektedir Basketbol tenis buz hokeyi ve beyzbol Amerika nin diger populer sporlaridir 42 Dunyadaki en populer spor olan futbol ise Amerika da emekleme asamasindadir ve 3 seviyesi bulunmaktadir Din DuzenleAna madde ABD de din Din olarak ise Amerika Birlesik Devletleri nde toplam 65 Hristiyan 43 Protestan 20 Katolik 2 Mormon 26 Dinsiz 2 Yahudilik 1 Musluman 1 Budist 1 Hindu 3 diger dinlerden insan yasamaktadir 43 Sinto Kaodaizm Sihizm Jainizm Taoizm Bahailik Ekankar Amerikan yerli dini ve Kemetizm gibi diger pek cok din de Amerika da temsil edilmektedir 44 Birlesik Devletler yonetimindeki topraklar Duzenle Karayip Denizi nde 9 104 kilometrekarelik bir ada olan Porto Riko Amerika Birlesik Devletleri ne baglidir 3 410 000 nufusu Amerika Birlesik Devletleri vatandasidir Valilerini ve yasama meclislerini kendileri secerler kaynak belirtilmeli Yine Karayip Denizi ndeki Virgin Adalari 1917 yilinda Danimarka dan satin alinmistir Adanin yuz bin nufusu Amerika Birlesik Devletleri vatandasi olup valilerini ve tek yasama organi olan senatoyu kendileri secerler Virgin Adalari nda 346 kilometrekare yer tutan 50 kucuk ada vardir kaynak belirtilmeli Ayrica bakiniz Duzenle Amerika Birlesik Devletleri portali Amerika Birlesik Devletleri nin idari bolumleri Amerika Birlesik Devletleri ndeki yerlesim yerleri listesiNotlar Duzenle Bes ana bolgesi Amerikan Samoasi Guam Kuzey Mariana Adalari Porto Riko ve Virjin Adalari dir Kalici nufusa sahip olmayan on bir kucuk ada alani vardir Baker Adasi Howland Adasi Jarvis Adasi Johnston Atolu Kingman Resifi Midway Atolu ve Palmyra Atolu Bajo Nuevo Bank Navassa Adasi Serranilla Bank ve Wake Island uzerindeki ABD egemenligi ise tartismalidir 2 Encyclopaedia Britannica 9 572 000 km2 3 696 100 sq mi ile ucuncu siraya Cin Rusya ve Kanada dan sonra dorduncu siraya ise ABD yi koyuyor 3 Amerika Birlesik Devletleri icin bu deger kiyi ve karasularini kapsamadigi icin CIA World Factbook ta belirtilenden daha azdir 4 CIA World Factbook Amerika Birlesik Devletleri ni Rusya ve Kanada dan sonra 9 833 517 km2 3 796 742 sq mi buyuklugu ile ucuncu Cin i ise 9 596 960 km2 3 705 410 sq mi buyuklugu ile dorduncu olarak listelemektedir 5 6 Kaynakca Duzenle U S Census Bureau QuickFacts United States www census gov Ingilizce 30 Aralik 2019 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 5 Ocak 2020 U S State Department Common Core Document to U N Committee on Human Rights 26 Ekim 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi December 30 2011 Item 22 27 80 And U S General Accounting Office Report U S Insular Areas application of the U S Constitution 3 Kasim 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi November 1997 pp 1 6 39n Both viewed April 6 2016 China Encyclopaedia Britannica 22 Ocak 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 31 Ocak 2010 United States Encyclopaedia Britannica 19 Aralik 2013 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 31 Ocak 2010 United States CIA World Factbook 12 Haziran 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Haziran 2016 China CIA World Factbook 12 Haziran 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 10 Haziran 2016 Erlandson Rick amp Vellanoweth 2008 s 19 Savage 2011 s 55 Haviland Walrath amp Prins 2013 s 219 Waters amp Stafford 2007 ss 1122 1126 Flannery 2015 ss 173 185 Gelo 2018 ss 79 80 Lockard 2010 s 315 Martinez Sage amp Ono 2016 s 4 Fagan 2016 s 390 Dean R Snow 1994 The Iroquois Blackwell Publishers Ltd ISBN 978 1 55786 938 8 Erisim tarihi 16 Temmuz 2010 a b c Perdue amp Green 2005 s 40 a b Haines Haines amp Steckel 2000 s 12 Thornton 1998 s 34 Arsivlenmis kopya 10 Mayis 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 19 Mayis 2012 Ulke rehberi Amerika Birlesik Devletleri BBC 5 Subat 2009 Erisim tarihi 13 Mart 2009 Arsivlenmis kopya 13 Nisan 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 19 Mayis 2012 Ingilizce UNWTO Tourism Highlights 18 Temmuz 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi World Tourism Organization Sayfa 6 4 Agustos 2013 tarihinde erisildi 2010 Census Data Amerika Birlesik Devletleri Nufus Sayim Burosu 21 Ekim 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 29 Mart 2011 Arsivlenmis kopya PDF 29 Nisan 2011 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 2 Subat 2014 Kaynak hatasi Gecersiz lt ref gt etiketi POP isimli refler icin metin temin edilmemis Bkz Kaynak gosterme Camarota Steven A Jensenius Karen Temmuz 2008 Homeward Bound Recent Immigration Enforcement and the Decline in the Illegal Alien Population PDF Center for Immigration Studies 9 Agustos 2008 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 6 Agustos 2008 KB1 bakim Birden fazla ad yazar listesi link Statistical Abstract of the United States PDF Amerika Birlesik Devletleri Nufus Sayim Burosu 2005 28 Aralik 2014 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 2 Subat 2014 Executive Summary A Population Perspective of the United States Population Resource Center Mayis 2000 4 Haziran 2007 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 20 Aralik 2007 Births Preliminary Data for 2010 PDF National Vital Statistics Reports Volume 60 National Center for Health Statistics 2011 25 Mart 2015 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 17 Agustos 2012 U S Legal Permanent Residents 2012 11 Ekim 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Office of Immigration Statistics Annual Flow Report Yearbook of Immigration Statistics 2011 Persons Obtaining Legal Permanent Resident Status by Region and Country of Birth Fiscal Years 2002 to 2011 Table 3 U S Dept of Homeland Security 28 Subat 2014 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 4 Subat 2013 Yearbook of Immigration Statistics 2007 Persons Obtaining Legal Permanent Resident Status by Region and Country of Birth Fiscal Years 1998 to 2007 Table 3 U S Dept of Homeland Security 12 Temmuz 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 4 Subat 2013 Donaldson James Susan 8 Nisan 2011 Gay Americans Make Up 4 Percent of Population ABC News Erisim tarihi 26 Agustos 2012 National Survey of Sexual Health and Behavior 1 Subat 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Retrieved January 6 2013 Figure A 3 Census Regions Census Divisions and Their Constituent States PDF U S Census Bureau 9 Mart 2013 tarihinde kaynagindan PDF arsivlendi Erisim tarihi 2007 06 17 Annual Estimates of the Population of Metropolitan and Micropolitan Statistical Areas April 1 2010 to July 1 2011 U S Census Bureau 30 Eylul 2015 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 2012 06 07 Arsivlenmis kopya 19 Nisan 2012 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 19 Mayis 2012 Wikipedia Ingilizce Amerika Birlesik Devletleri sayfasi Wikipedia Ingilizce Amerika Birlesik Devleti sayfasi Tanilli Server Uygarlik tarihi sf 132 133 Most Popular Sports in America NW 1615 L St Washington Suite 800 Inquiries DC 20036 USA202 419 4300 Main202 419 4349 Fax202 419 4372 Media 17 Ekim 2019 In U S Decline of Christianity Continues at Rapid Pace Pew Research Center s Religion amp Public Life Project Ingilizce 17 Ekim 2019 tarihinde kaynagindan arsivlendi Erisim tarihi 13 Ekim 2020 Media Minorities and Meaning A Critical Introduction Page 88 Debra L Merskin 2010Dis baglantilar DuzenleWikimedia Commons ta United States ile ilgili ortam dosyalari bulunmaktadir Vikigezgin de Amerika Birlesik Devletleri ile ilgili gezi rehberi bulunmaktadir The World Factbook icin United States verileri Amerika Birlesik Devletleri BBC News de ABD icin Temel Kalkinma Tahminleri International Futures da HukumetResmi ABD Hukumeti Web Portali8 Kasim 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Hukumet sitelerine giris kapisi Temsilciler Meclisi24 Eylul 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Amerika Birlesik Devletleri Temsilciler Meclisi nin resmi sitesi Senato31 Ekim 2002 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Amerika Birlesik Devletleri Senatosu nun resmi sitesi Beyaz Saray12 Temmuz 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi Amerika Birlesik Devletleri Baskani nin resmi sitesi Yuksek Mahkeme Amerika Birlesik Devletleri Yuksek Mahkemesi nin resmi sitesiTarihTarihi dokumanlar Ulusal Kamu Politikasi Arastirma Merkezi tarafindan toplanan icerik ABD Ulusal Motto Sloganlari Tarih ve Anayasa12 Aralik 2006 tarihinde at Archive It sitesinde arsivlendi Ontario Dini Tolerans Danismanlari nin OCRT analizleri ABD Tarihi verilerle ilgili baglantilarHaritalarBirlesik Devletler Ulusal Atlasi ABD Icisleri Bakanligi ndan resmi haritalar Wikimedia Atlas da the United States ABD ile ilgili bilgiler24 Aralik 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arsivlendi ABD yle ilgili saglik egitim gelir ve demografik ozelliklere iliskin cesitli haritalanmis bilgilerFotograflarABD fotograflari https tr wikipedia org w index php title Amerika Birlesik Devletleri amp oldid 25288194 sayfasindan alinmistir, wikipedia, wiki, viki, vikipedia, oku, kitap, kütüphane, kütübhane, ara, ara bul, bul, herşey,

ne arasanız burada

,hikayeler,

makale

, kitaplar, öğren, wiki, bilgi, tarih, seks, porno, indir, yukle, sex, izle, seks izle, porno izle, mobil seks, telefon için, chat, türk chat, turk, türk, nasıl yapılır, ne demek, nasıl, yapmak, yapılır, indir, ücretsiz, ücretsiz indir, bedava, bedava indir, mp3, video, mp4, 3gp, jpg, jpeg, gif, png, resim, müzik, şarkı, film, film, oyun, oyunlar.
Style: Default